بررسی رابطه بین سلامت اجتماعی بر کیفیت زندگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی

بررسی رابطه بین سلامت اجتماعی بر کیفیت زندگی دانشجویان
دانشگاه آزاد اسالمی تهران مرکزي
سیما ناظری فريدون كامران

چکیده
هدف اين پژوهش يافتن ارتباط بین سلامت اجتماعی بر كیفیت زندگی دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامی تهران
مركزی است. روش تحقیق در اين پژوهش توصیفی از نوع همبستگی و ابزار گردآوری اطلاعات از طريق پرسشنامه
استاندارد سلامت اجتماعی كییز و پرسشنامه كیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی است. روش نمونه گیری بصورتتصادفی و تعداد(42 نفر)به طور تصادفی انتخاب و پرسشنامه های مورد نظر بر روی آزمودنی ها اجرا گرديد. برایتجزيه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی و استنباطی استفاده شده است. نتايج اين پژوهش بر وجود ارتباط مثبت بینمولفه های سلامت اجتماعی بر كیفیت زندگی دانشجويان اشاره دارد. از سويی ديگر بین مولفه های انسجام، پذيرش،شکوفايی، مشاركت، انطباق اجتماعی( و نیز پرسشنامۀ كیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی با ابعاد چهارگانۀكیفیت زندگی، يعنی )سلامت جسمانی، سلامت روانی، سلامت روابط اجتماعی و سلامت محیط( ارتباط از نوع مثبتوجود دارد. به طور خلاصه میتوان گفت كه مولفه سرمايه های اجتماعی )انسجام، پذيرش، شکوفايی، مشاركت، انطباقاجتماعی( میتوانند نقش مهمی در افزايش كیفیت زندگی دانشجويان داشته باشند.
واژگان کلیدي: سلامت اجتماعی، كیفیت زندگی، دانشجويان.
59/2/31 :پذیرش تاریخ 59/2/31:دریافت تاریخ
Investigating the Relationship between Social health and Quality of Life among
Islamic Azad University Central Tehran Branch Students
Fereidoon Kamram
, Sima Nazari
Abstract
The aim of this study was to investigate the relationship between social health and quality of life among
Islamic Azad University Central Tehran Branch Students. This study employed a descriptive correlational
research method and data was collected using the Keynesian social health questionnaire as well as the
World Health Organization’s Quality of Life Questionnaire. A random sampling technique was used to
select the sample consisting of 0 2 students. The questionnaires were administered to this sample. The
data was analyzed applying descriptive and inferential statistics. The results showed a positive relationship
between social health components and the quality of life of the students. Furthermore, a positive
relationship was seen between the components of the Keynesian social health questionnaire (cohesion,
acceptance, prosperity, participation, and adaptation) and those of the World Health Organization’s Quality
of Life Questionnaire (physical health, psychological health, social relationships and environment). In
short, we can say that social health components which are social cohesion, social acceptance, social
prosperity, social participation and social adaptation can play an important role in enhancing the quality of
life of students.

– ، گروه علوم اجتماعی، دانشکده روانشناسی – علوم اجتماعی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسالمی، تهران، ايران.)مسئول
iffice @ostadyar.com)مکاتبات
0
– گروه جامعه شناسی، واحد تهران مرکزي ، دانشگاه آزاد اسالمی ، تهران، ایران.

سلامت اجتماعی از جمله مفاهیمی است كه امروزه از اهمیت ويژه ای برخوردار است و دايرهشمول موضوعات هرروز فراگیرتر میشود. به طور كلی در بحث سلامت اجتماعی، انسان بهتنهايی مطرح نیست، بلکه آنچه مورد نظر است پديده هايی هستند كه در اطراف او وجود دارند وبر مجموعه و سیستم او تأثیر میگذارند. در تعريف سلامت در سال 441 كه توسط سازمانبهداشت جهانی بیان شد، سلامت اجتماعی يکی از سطوح سلامت كلی فرد بیان شده است.
ارتقای سلامت اجتماعی در خصوص كیفیت زندگی افراد در شناخت عوامل تاثیر گذار بر سلامتفردی و اجتماعی و تصمیم گیری صحیح در انتخاب رفتارهای مناسب و در نتیجه رعايت شیوهزندگی سالم میباشد. عوامل تاثیر گذار بر سلامت اجتماعی به سه دسته كلی تقسیم میشود:عوامل و شرايط محیطی، اجتماعی و اقتصادی میباشد كه میتواند بر كیفیت و شیوه زندگیاثرگذار باشد )فروزان، 811 .) تعیین كننده های اجتماعی سلامت، از موضوعاتی است كه دردهه های اخیر توجه پژوهشگران را به خود جلب كرده است، كه متناسب با آن، به سلامتاجتماعی نیز به عنوان يکی از عوامل مؤثر بر كیفیت زندگی افراد، توجه شده است. سنجشهم از لحاظ نظری و هم از لحاظ كاربردی حائز اهمیت است و موجب شناخت سلامت اجتماعیبعد جامعه شناختی و اجتماعی شده و هم موثر بر وضعیت اين قشر در سیاست گذاریها وبرنامه ريزیها میگردد. در فرآيند رشد و توسعه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جوامع، نیرویانسانی يکی از مهمترين عناصر به شمار میرود. همواره آموزش در جهت رشد و شکوفايی وتحققيافتن استعدادهای افراد و تبديل آنها به نیروهای متخصص در جامعه، ابزاری كارآمد محسوبمیشود. لذا درجوامع نهادهايی متولی امر آموزش به شمار میروند. دانشگاهها سازمانهايی هستندكه هر ساله تعداد قابلتوجهی از جمعیت جوان را جذب و در دوره زمانی معینی توانمندیهایعلمی و عملی اين افراد را پرورش میدهند و در نهايت نیروهای آموزش ديده و متخصص را دراختیار جامعه میگذارند. از عوامل اساسی توسعه پايدار و همه جانبه، توجه ويژه به جوانان مخصوصادانشجويان است. سرمايه اجتماعی از مهمترين مفاهیم رو به رشد در علوم اجتماعی است و دامنهكاربرد آن در ديگر علوم نیز رو به افزايش است و به گمان برخی از انديشمندان، علاج مشکلاتجامعه مدرن محسوب میشود. تحقیقات در اين زمینه، از تاثیر مثبت آن در حل بسیاری ازمشکلات و بهبودوضعیت جامعه خبر میدهد. در دهه های اخیر، هدف برنامههای توسعه اجتماعی،بهبود كیفیت زندگی و بهزيستی انسانها دانسته شده است. به تعبیر ديگر توجه همزمان به ابعاداجتماعی، سیاسی و فرهنگی توسعۀ،نه تنها به عنوان ابزاری جهت برخورد با پیامدهای منفیتوسعه بلکه به عنوان هدف اصلی توسعه مورد تأكید قرار گرفت و به تعبیر اسمیت)

رويکردفرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران
به كیفیت زندگی از فرايند محور به پیامد محوری گذر كرده است. امروزه سلامت اجتماعی در كنارسلامت جسمی،روانی و معنوی نقش و اهمیت گستردهای يافته است. به گونه ای كه ديگر سلامت فقط عاری بودن از بیماریهای جسمی و روانی نیست، بلکه چگونگی عملکرد انسان در روابط اجتماعی و چگونگی تفکر او از اجتماع نیز از معیارهای ارزيابی سلامت فرد در سطح كلن جامعه به شمار میرود )سام آرام، 818 .) سلامت اجتماعی به چگونگی وضعیت ارتباط فرد با ديگران درجامعه )جامعه پذيری فرد( اشاره دارد. سلامت اجتماعی بر ابعادی از سلامت تأكید دارد كه مربوطاست به ارتباط فرد با افراد ديگر يا جامعه ای كه در آن زندگی میكند. همچنین سلامت اجتماعی در برگیرندة عواملی است كه در كنار يکديگر نشانگر كمیت و كیفیت عمل افراد در زندگی اجتماعی است كه عبارتند از شکوفايی اجتماعی، انطباق اجتماعی، انسجام اجتماعی، پذيرش اجتماعی ومشاركت اجتماعی.رافائل دربارة عوامل تعیین كنندة سلامت بیان میكند تعیین كننده های اجتماعی سلامت شامل عوامل اقتصادی و شرايط اجتماعی است كه سلامت افراد، جوامع واختیارات قانونی رابه صورت يک مجموعه شکل میدهد. تعیین كننده های اجتماعی سلامت، عوامل اولیۀ نشان دهندة سلامت يا بیماری افراد هستند )تعريف محدود از سلامت( همچنین تعیینكننده های سلامت مشخص میكنند كه يک شخص چه اندازه منابع شخصی، اجتماعی و فیزيکیبرای شناسايی و دستیابی به آرزوهای شخصی، تأمین نیازها و سازگاری بامحیط دارد تعريف گسترده ازسلامت(. تعیین كنندههای اجتماعی سلامت، دربارة كیفیت و كمیت منابع گوناگونی است كه يک جامعه برای اعضای خود در دسترس قرار میدهد )رافائل، 221 .) اين پژوهش درصدد يافتن اين مسئله است كه سلامت اجتماعی تا چه اندازه میتواند بر كیفیت زندگی دانشجويان دانشگاه آزاد اسالمی تهران مركزی تاثیر گذار باشد.
بیان مسأله
سنجش سلامت اجتماعی هم از لحاظ نظری و هم از لحاظ كاربردی حائز اهمیت است و موجب شناخت بعد جامعه شناختی میشود و هم میتوان با شناخت متغیرهای موثر در جهت بهبودشرايط زندگی باشد. سلامت اجتماعی درابعاد مختلف جسمی، روانی، عاطفی، اقتصادی و ارتباطیحائز اهمیت بااليی بوده است كه میتواند بخشی از نیازهای ضروری زندگی را مرتفع سازد
حسنی، 811 .) با توجه به اينکه سلامت فرد پايه و بنیان سلامت جامعه است و جامعه نقشی تعیین كننده در سلامت افراد ايفا میكند. اين دو آنچنان به هم وابسته اند كه نمی توان بین آنهاحد و مرزی قائل شد. وضعیت سلامت تک تک افراد جامعه به شیوه های گوناگون بر سلامت وعواطف آنها و همچنین بر شاخصهای اجتماعی و اقتصادی جامعه تاثیر گذار است. از اين روتامین سلامت افراد جامعه به خصوص سلامت اجتماعی آنها حائز اهمیت است كه امروزه بر آنبسیار تاكید میشود. سلامت اجتماعی يکی از ابعاد سلامت است كه نقش مهمی در تعامل زندگیاجتماعی هر انسان دارد و گسترش آن در جامعه میتواند اسباب توسعه اجتماعی را فراهم كند)وزارت بهداشت و درمان، 819 .) همانگونه كه انسان به طور ذاتی در تعامل با ديگران نیازهایخود را برطرف ساخته و گذران امور میكند. اثرات اين كنشهای متقابل در نقش آنها تا حدیاست كه حذف آن، زندگی را غیر ممکن میسازد. اما در اين میان دانشمندان علوم اجتماعی بانگرشی كنجکاوانه در جوامع به شناسايی اين كنشها پرداخته و به مجموع عواملی پی بردهاند كهآن را سرمايه اجتماعی نامیده اند. مفهوم سرمايه اجتماعی در برگیرنده مفاهیمی همچون اعتماد،همکاری و همیاری میان اعضای يک گروه يا يک جامعه است كه نظام هدفمندی را شکلمیدهند و آنها را در جهت دستیابی به هدفهای ارزشمند هدايت میكند. از اينرو شناخت عواملموثر در تقويت يا تضعیف سرمايه اجتماعی میتواند در گسترش ابعاد كیفیت زندگی كمک كرده وموجب افزايش عملکرد افراد در زندگی اجتماعی شان گردد. سرمايه اجتماعی به عنوان يکی ازتعیین كننده های اجتماعی سلامت بر كیفیت زندگی افراد يک جامعه موثر است. با توجه به اينکه كیفیت زندگی به مفهوم ارزيابی ذهنی از جنبه های مثبت و منفی زندگی است، و سلامتی هم به عنوان يک حوزه مهم از كیفیت زندگی مفاهیم مانند فرهنگ، ارزشها ومعنويت را نیز به عنوان ابعاد كیفیت زندگی در بر میگیرد. مروری بر پژوهشها نشان میدهد كه سلامت، يکی ازنشانگرهای كیفیت زندگی است. در چند دهۀ اخیر، شناخت، اندازه گیری و بهبود كیفیت زندگی ازاهداف اصلی محققان، برنامه ريزان و دولتها بوده است. اين عرصۀ علمی و تحقیقاتی مورد توجه بسیاری از رشته ها بوده است، از اين رو، براساس پايگاه داده های مؤسسۀ اطلاعات علمی از 41 تا229 ، بیش از 99 هزار تحقیق درباره كیفیت زندگی انجام شده است )رضوانی ،811 .)مولفه های اجتماعی و اقتصادی بر ادراك فرد از كیفیت زندگی مرتبط با سلامت تاثیر گذار میباشد.
لذا امروزه، سرمايه اجتماعی به عنوان يکی از تعیین كننده های اجتماعی سلامت، توجه پژوهشگران بسیاری را به خود جلب كرده است. سرمايه اجتماعی مجموعه هنجارهای موجود در سیستمهایاجتماعی است كه موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه گرديده و باعث پايین آمدنسطح هزينه های تبادلات و ارتباطات میگردد. با توجه به اينکه افراد بخصوص قشر دانشجو در هركشور در عرصه های گوناگون نقش حیاتی در پیشرفت آن كشور دارند و برخورداری آنان از سلامت جسمی، روانی مطلوب میتواند به عنوان يک سرمايه اجتماعی آماده و بالقوه غنی برای طی مسیرتوسعه تلقی گردد، لذا پژوهش حاضر درصدد اين است كه به اين سئوال اساسی پاسخ دهد كه آيابین سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی دانشجويان دانشگاه آزاد تهران مركزی رابطهای وجود دارد؟
اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آنتعیین كنندههای اجتماعی سلامت، از موضوعاتی است كه در دهه های اخیر توجه پژوهشگران رابه خود جلب كرده است، كه متناسب با آن، به سلامت اجتماعی نیز به عنوان يکی از عوامل مؤثربر كیفیت زندگی افراد، توجه شده است. سنجش سلامت در فرآيند رشد و توسعه فرهنگی،اجتماعی و اقتصادی جوامع، نیروی انسانی يکی از مهمترين عناصر به شمار میرود. همواره آموزش در جهت رشد و شکوفايی و تحقق يافتن استعدادهای افراد و تبديل آنها به نیروهایفرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران متخصص در جامعه، ابزاری كارآمد محسوب میشود. لذا در جوامع نهادهايی متولی امر آموزش به شمار میروند. دانشگاهها سازمانهايی هستند كه هر ساله تعداد قابل توجهی از جمعیت جوان راجذب و در دوره زمانی معینی توانمندیهای علمی و عملی اين افراد را پرورش میدهند و درنهايت نیروهای آموزش ديده و متخصص را در اختیار جامعه میگذارند. از عوامل اساسی توسعه پايدار و همه جانبه، توجه ويژه به جوانان مخصوصا دانشجويان است.
سرمايه اجتماعی از مهمترين مفاهیم رو به رشد در علوم اجتماعی است و دامنه كاربرد آن درديگر علوم نیز رو به افزايش است و به گمان برخی از انديشمندان، علاج مشکلات جامعه مدرن محسوب میشود. تحقیقات در اين زمینه، از تاثیر مثبت آن در حل بسیاری از مشکلات و بهبودوضعیت جامعه خبر می دهد. در دهه های اخیر، هدف برنامه های توسعه اجتماعی، بهبود كیفیتزندگی و بهزيستی انسانها دانسته شده است. به تعبیر ديگر توجه همزمان به ابعاد اجتماعی،
سیاسی و فرهنگی توسعۀ، نه تنها به عنوان ابزاری جهت برخورد با پیامدهای منفی توسعه بلکه به عنوان هدف اصلی توسعه مورد تأكید قرار گرفت و به تعبیر اسمیت رويکرد به كیفیتزندگی از فرايند محور به پیامدمحوری گذر كرده است )اسمیت ترجمه: حاتمی نژاد و حکمت
شاهی،812 .)
امروزه سلامت اجتماعی در كنار سلامت جسمی، روانی و معنوی نقش و اهمیت گستردهای يافته است. به گونهای كه ديگر سلامت فقط عاری بودن از بیماریهای جسمی و روانی نیست، بلکه چگونگی عملکرد انسان در روابط اجتماعی و چگونگی تفکر او از اجتماع نیز از معیارهای ارزيابی سلامت فرد در سطح كلن جامعه به شمار میرود )سام آرام، 818 .) سلامت اجتماعی به چگونگی وضعیت ارتباط فرد با ديگران در جامعه (جامعه پذيری فرد( اشاره دارد .سلامت اجتماعی بر ابعادی از سلامت تأكید دارد كه مربوط است به ارتباط فرد با افراد ديگر يا
جامعه های كه در آن زندگی میكند. همچنین سلامت اجتماعی دربرگیرندة عواملی است كه دركنار يکديگر نشانگر كمیت و كیفیت عمل افراد در زندگی اجتماعی است، كه عبارتند ازشکوفايی اجتماعی، انطباق اجتماعی، انسجام اجتماعی، پذيرش اجتماعی و مشاركت اجتماعی.
با توجه به جوان بودن جامعۀ ايران، اين جمعیت جوان با نقش اصلیترين سرمايه برای توسعه،نیازمند توجه به سلامتی و به خصوص سلامت اجتماعی و نحوة تعاملات در شبکه های اجتماعیاست. از سوی ديگر جوان بدون سلامت روانی و اجتماعی كافی و مناسب نمیتواند با چالشهایناشی از ايفای نقش های اجتماعی سازگار شود و خود را با هنجارهای اجتماعی تطبیق دهد .ازسويی ديگر خودكارآمدی، مهمترين عامل ايستادگی جوان در برخورد با چالشهای زندگی وتضادهای آن، ممکن است دستخوش تغییرات خاص اين دوره از تحول قرار گیرد. بنابراين توجه بهسلامت اجتماعی قشر جوان در نقش آينده سازان جامعه، برای رسیدن به جامعهای سالم، پويا وتوسعه يافته ضروری مینمايد. بر اين اساس، در جوامع در حال توسعه بايد تالش شود تا میزانسلامت اجتماعی افراد جامعه ارتقا يابد. يکی از راههای ارتقای سلامت اجتماعی، شناخت عواملیاست كه بر ارتقای اين جنبه از سلامت و نیز كیفیت زندگی افراد تأثیر گذارند )حسینی، 811.)
ارزيابی كیفیت زندگی در يک جامعه و دستیابی به عوامل مؤثر بر آن میتواند در هر نظام برایطراحی برنامه های كاربردی و مؤثر ياری دهنده باشد و در نهايت به افزايش رفاه و رضايتمندیافراد آن جامعه منجر شود. به علاوه هر اندازه كیفیت زندگی به طور مستمر ارتقا يابد از آسیبهایروانی و اجتماعی مانند بیماریهای روانی و سرخوردگیها، احساس بیگانگی )از جامعه و از خود)،احساس سرگشتگی، احساس بیهودگی و نارضايتی از زندگی و بزهکاريها و ناهنجاريهای اجتماعی كاسته میشود )حاج يوسفی، 819.)
دانشجو پس از ورود به دانشگاه با محیط جديدی روبه رو میشود كه با زندگی و محیط اجتماعی گذشتهاش متفاوت است، ودر دوران تحصیل نیز با مسائل و مشکلات بسیاری مواجه خواهد شدكه هر يک ممکن است به سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی او خدشه وارد كنند ،درحالیکه سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی او تابعی از عوامل مختلف اجتماعی و فرهنگی ناشناخته است.لذا كاملا ضروری بنظرمی رسد كه، به مطالعه رابطه بین سلامت اجتماعی و كیفیت زندگیدانشجويان دانشگاه آزاد اسلامی تهران مركزی بپردازيم.
مبانی نظري تحقیقدر حوزه مطالعات اجتماعی، مفهوم سازی سلامت دامنه وسیعی را در برمیگیرد كه از يک
طرف شامل ديدگاهی است كه سلامت را به عنوان منبعی محیطی تلقی میكند، بنابر اين سلامت را برحسب ساختارهای اجتماعی به گونهای خاص تعريف میشود. در طرف ديگر ديدگاهی قرار داردكه سلامت را به عنوان فرايندی شناختی- ادراكی در نظر میگیرد كه در فرد نهفته است، بنابراين سلامت را برحسب ادراكات ذهنی و كیفی تعريف میكند. دراين بین برخی ديگر سلامت را از هردو ديدگاه در نظر میگیرند و سلامت را برحسب ساختارهای رابطهای و نیز فرايندهای شناختی-ادراكی تعريف میكنند )پرهام، 814 .) كییز در سال 441 پنج بعد سلامت اجتماعی خود راتحت تاثیر مدل سلامت پیشنهاد كرد كه در سطوح فردی قابل استفاده است. طبق نظريه كییزحلقه مفقوده در تاريخچه مطالعات مربوط به سلامت پاسخ به اين سوال است: آيا ممکن است كیفیت زندگی و عملکرد شخصی افراد را بدون توجه به معیارهای اجتماعی ارزيابی كرد؟ كییز درپاسخ با اين سوال مفهوم سلامت اجتماعی را به معنی ارزيابی فرد از عملکردش در برابر اجتماع به عنوان يکی از ابعاد مهم سلامتی مطرح كرد. كییز معتقد است كه كیفیت زندگی و عملکردشخصی فرد را نمیتواند بدون توجه به معیارهای اجتماعی ارزيابی كند و عملکرد خوب در زندگی چیزی بیش از سلامت روانی است و تکالیف و چالشهای اجتماعی را نیز در بر میگیرد. بنابراين بین سلامت روانی و سلامت اجتماعی فاصله نزديکی وجود دارد. همچنین مطالعات نشان داده است كه معیارهای سلامت اجتماعی همبستگی مثبتی با معیارهای سلامت روانی دارد اما بايدفرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 1توجه كرد كه میزان سلامت روانی بیانگر رضايت و عاطفه مثبت فرد در ارتباط با زندگی به معنایكلی )نه فقط زندگی اجتماعی( است. ابعاد سلامت روانی يک بازتاب درونی از سازگاری فرد و
ديدگاه او نسبت به زندگی را ارائه نمیدهد. بنابراين در حالی كه سلامت روانی بیانگر بعدخصوصی و شخصی ارزيابیهای عملکرد فرد است، سلامت اجتماعی بیشتر به ابعاد اجتماعی وعمومی كه افراد توسط آن عملکردشان را در زندگی ارزيابی میكنند نشان میدهد. كییز با توجه به مفهوم پردازیهای نظری از سلامت اجتماعی يک مدل بعدی قابل سنجش ارائه داد:شکوفايی اجتماعی: دانستن و اعتقاد داشتن به اين كه جامعه به شکل مثبتی درحال رشد است.
همبستگی اجتماعی: به اعتقاد به اينکه اجتماع قابل فهم، منطقی و قابل پیش بینی است. انسجام اجتماعی: احساس بخشی ازجامعه بودن، فکركردن به اينکه فرد به جامعه تعلق دارد، احساسحمايت شدن از طريق جامعه و سهم داشتن درآن. پذيرش اجتماعی: داشتن گرايشهای مثبتنسبت به افراد، تصديق كردن ديگران و بطوركلی پذيرفتن افراد علیرغم برخی رفتار سردرگم كننده و پیچیده آنها. مشاركت اجتماعی: اين احساس كه افراد چیزهای باارزشی برای ارائه به جامعه دارند. اين تفکركه فعالیتهای روزمره آنها بوسیله جامعه ارزش دهی میشود )اسلامی نسب،
بعد سلامت اجتماعی شامل سطوح مهارتهای اجتماعی و توانايی شناخت هر شخص ازخود به عنوان عضوی از جامعه بزرگتر است. بطور كلی از ديد سلامت اجتماعی هر كسی عضوی ازخانواده و عضو يک جامعه بزرگتر به حساب میآيد و بر شرايط اقتصادی و اجتماعی و رفاه شخصدر رابطه با شبکه اجتماعی توجه میشود. ريشه سلامتی اجتماعی در محیط زيستی مادی مثبتيعنی متوجه بر موضوعهای اقتصادی و اقامتی و محیط زيستی انسانی مثبت است كه شبکهاجتماعی مشخص را در نظر میگیرد )بهرامی، 819 .) اليکوك
سلامت اجتماعی را به صورت شرايط و رفاه افراد در شبکه روابط اجتماعی شامل خانواده، اجتماع و ملت تعريف میكند. بركمن معتقد است تاثیر شبکه اجتماعی بر سلامت فرد عبارت است از »پرورش روحیه مشاركت و
درگیری اجتماعی فرد در فرآيندههای اجتماعی«. مشاركت و درگیری اجتماعی از عملکردپیوندهای بالقوه در فعالیتهای زندگی ناشی میشود. سپری كردن اوقات خود با دوستان، حضوردر كاركردهای اجتماعی، مشاركت در نقشهای اجتماعی و شغلی، گرايش به فعالیتهای مذهبی وتفريح كردن به همراه گروه از نمونههای بارز درگیری اجتماعی میباشند. بنابراين از طريق فرصتهايی به واسطه عضويت در شبکه های اجتماعی برای فرد فراهم میشود تا در رويدادهایاجتماعی شركت كنند شبکه های اجتماعی نقشهای اجتماعی معنی داری از قبیل نقشهایاجتماعی شغلی، خانوادگی و والدينی را تعريف میكنند و از اين طريق سلامت اجتماعی فرد را نیزارتقاء میدهد. علاوه بر اين مشاركت در درون شبکه فرصتهايی را برای رفاقت، مصاحبت ومعاشرت فراهم میكند كه اين رفتارها و نگرشها و پیوندها به زندگی فرد معنی میبخشد و اين امر در سلامتی اجتماعی فرد تاثیر بسزايی میگذارد )رجبی پور،842 .) دنالد در سال

likouk
414 تعريف مهم و قابل استفاده زير را در تعريف سلامت اجتماعی بیان كرد: )سلامت اجتماعیيعنی كیفیت و كمیت تساوی افراد و وسعت درگیر شدن اشخاص با اجتماع(. الرسون سلامتاجتماعی را به عنوان بخشی از سلامت فردی میداند و معتقد است كه اين سلامت فردی میزانواكنش درونی افراد است كه به صورت احساسات، افکار، رفتار، رضايت يا عدم رضايت از محیط اجتماعیشان نشان داده میشود. الرسون
در واقع سلامت اجتماعی را به عنوان گزارش فرد ازكیفیت روابطش با افراد ديگر )نزديکان و گروههای اجتماعی( كه وی عضوی از آنهاست تعريفمیكند و معتقد است كه مقیاس سلامت اجتماعی بخشی از سلامت فرد را میسنجد و شاملپاسخهای درونی فرد )احساس، تفکر و رفتار( است كه نشانگر رضايت يا فقدان رضايت از زندگی و
محیط اجتماعیش میباشد. مدل سلامت اجتماعی كه توسط ريف مطرح شد مفهوم سلامتاجتماعی را شامل ابعاد عملکرد مثبت ذهن و روان میدارند اين ابعاد عبارتند از: »پذيرش خود،روابط مثبت باديگران، تسلط برمحیط، هدفمند بودن در زندگی و استقلال« )نبوی،842 .) نظريهحمايت اجتماعی اسپینوزا و ولمن )444 ) نیازهای افراد از طريق منابعی كه در اختیارشان قرارمیگیرد، تامین میشود. منابع شکلهای متفاوتی دارند كه عبارتند از: ابزاری، اطالاعاتی، عاطفی وامکانات ساختاری كه جوامع فراهم مینمايند. از طرفی دارای شیوه های متفاوت است كه جدا ازنوع نظام اجتماعی همیشه وجود دارد. افراد بر اساس روابط اجتماعی و نوع پیوندهايی كه دارند ازمنابع حمايتی برای برطرف كردن نیازهايشان استفاده میكنند. به طوری كه هر اندازه روابط اجتماعی گسترده تر باشد، میزان دسترسی به منابع حمايتی را بیشتر میكند )پازند، 814 .)نظريه )رز و وو( ابتدا حمايت اجتماعی را اينگونه تعريف میكنند كه حمايت اجتماعی عبارت استاز »احساس فرد در مورد اين كه از سوی ديگران مراقبت میشود، دوست داشته میشود، مورداعتماد بقیه است، به عنوان يک شخص برای ارزش قايلند و در نهايت به عنوان بخشی از شبکهارتباطی محسوب میشود و دارای تعهدات متقابل است«. و بالفاصله مطرح میكنند كه افرادتحصیل كرده از سطوح بالاتری از حمايت اجتماعی برخوردارند و همین امر سطح سلامت روانی واجتماعی آنان را ارتقاء میدهد. »استیرتیر« در مفهوم سازیاش از حمايت اجتماعی خاطر نشانمیكند كه اغلب تحقیقات اجتماعی و فرمول بندیها روی سه نوع حمايت اجتماعی تاكید دارند.حمايت اداركی، حمايت اجتماعی صورت گرفته و در هم فرو رفتگی اجتماعی اشاره به ارتباطواقعی افراد با ديگران مهم در زندگیشان دارد. ابزارهايی كه حمايت اجتماعی را به عنوان در فرورفتگی اجتماعی مفهوم سازی كردهاند، بر شبکه اجتماعی تمركز دارند. يعنی ارتباطات غیرمستقیم و مستقیمی كه افراد را با خانواده و دوستان و همسالانشان پیوند میدهد. اين ارتباطاتمعرف منابع اجتماعی است كه كاركردهای حمايت اجتماعی را بالقوه در زمان بحران انجاممیدهد. در هم فرو رفتگی اجتماعی به احساس تعلق فرد به جامعه مربوط میشود و بر فقدان ازخود بیگانگی و انزوای اجتماعی دلالت دارد. حمايت اجتماعی ادراكی را به عنوان )ارزيابی

larousn
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 4
شناختی( روابط فرد با ديگران در نظر میگیرد. اندازه گیری حمايت اجتماعی اداركی نشان میدهدكه هرگونه رابطه فرد با محیط اش به حمايت اجتماعی منجر نمی شود. مگر اينکه فرد آنحمايتها را برای ارضای نیازهايش مناسب و قابل دسترس بداند. )توايت مونرو، 814 .) در برخیموارد نیز تالش برای ارايه حمايت اجتماعی به دلیل نامناسب بودن، كوتاه مدت بودن و تعارض آنبا نیازها و انتظارات دريافت كننده حمايت با شکست مواجه میشود. حمايت اجتماعی صورتگرفته به رفتارها يا اعمال خاص اشاره دارد كه توسط ديگران انجام میگیرد، به طوری كه آنهااعمال اشکالی از حمايت را ارايه میدهند. سنجش حمايت اجتماعی صورت گرفته بر آن چیزیتاكید دارد كه افراد به طور واقعی در فراهم آوردن حمايت اجتماعی انجام میدهند قابل ذكر است.بنابراين اظهار محققان حمايت اجتماعی مفهومی پیچیده و چند بُعدی است. واكس خاطر نشانمیكند كه هیچ تعريف منفرد و مجزايی از حمايت اجتماعی به وجود نمیآيد، زيرا حمايت يکفرايند سازه است. استريتر ) 44 ) در نظريه خود به اين مورد اشاره دارد كه منبع حمايتاجتماعی از مهمترين مسايلی است كه بايد به آن پاسخ گفت و جواب به اين پرسش، پايه گذارنگرشی است كه اختلاف اساسی در علت يابی حمايت را بوجود میآورد. عدهای منابع حمايتی رادر درون جامعه و روابط آن جستجو میكنند. يعنی به روابـط، چـگونگی روابـط و تعـداد روابـطفـرد با ديگـران میپردازند. البته منظور از ديگران، ديگرانی است كه با فرد كنش و واكنش دارند وارتباط انها نیز تقريبا پايدار است. اين نوع نگرش جنبه جامعه شناختی دارد )سجادی، 811 .) براساس نظر دوركیم، انسجام اجتماعی دارای دو عنصر اساسی است. ا- حمايت اجتماعی – كنترلاجتماعی. »حمايت اجتماعی« با فراهم كردن باندهای اجتماعی، افراد را به هدف مشترك دلبستهساخته و نسبت به موضوعات اجتماعی عالقمند میكند. روابط اجتماعی مبادله متقابل و با ثباتايدهها و احساسات را از كل به فرد و از فرد به كل ايجاد میكند. حمايت اخلاقی متقابل، به جایاينکه فرد را به حال خود رها كند، او را در قدرت جمعی مشاركت میدهد و در انرژی جمعیسهیم میكند. از ديدگاه »دوركیم«، هنگامی كه رابطه فرد با جامعه ضعیف يا قطع میشود بهعبارت ديگر فرد منزوی میشود، انتقال پیوسته ايده ها و احساسات صورت نمی گیرد. مراوده ومبادله اجتماعـی كند و متناوب میگردد، فرد مورد حمايت اجتماعی قرار نمی گیرد و هیچ
كنترلی بر او اعمال نمیشود. در چنین شرايطی انزوای اجتماعی بوجود میآيد. به اين معنا كه فردهیچ تعهدی را نسبت به اهداف و ارزشهای جامعه از جمله »ارزش زيستن« احساس نمیكند.انزوای اخلاقی به نوبه خود ناامیدی، بی هدفی، احساس بیمعنايی، غم، اندوه و افسردگی را بهدنبال دارد. »دوركیم« در تبیین اين زنجیره علتی كه نهايتا به خودكشی میانجامد، نقشگرايشات فرد گرايانه را مهم ارزيابی میكند )حسینی، 811 .) رايجترين تعريف مربوط به حمايتاجتماعی از »لیندزی« است كه به در دسترس بودن و كیفیت روابط با افرادی كه منابع حمايتی رادر مواقع مورد نیاز فراهم میكنند، تاكید دارد، معتقد است كه اقوام، خانواده، دوستان، آشنايان و… خدماتی عینی را فراهم میكنند كه موجب میشود يک فرد احساس مراقبت، دوست داشتهشدن، عزت نفس و ارزشمند بودن كند و خود را جزيی از شبکه ارتباطی بداند و اظهار میدارد كهحمايت اجتماعی برای هر فرد يک ارتباط امن بوجود میآورد كه احساس محبت و نزديکی ازويژگیهای اصلی اين ارتباط است و نیازهای افراد از طريق منابعی كه جامعه در اختیارشانمیگذارد تامین میشود كه اين منابع شکلهای متفاوت دارند كه عبارتند از: ابزاری، اطالعاتی و
عاطفی. افراد بر اساس روابط اجتماعی و نوع پیوندهايی كه دارند از منابع حمايتی برای برطرفكردن نیازهايشان استفاده میكنند. بطوری كه هر اندازه روابط اجتماعی گستردهتر باشد، میزاندسترسی بر منابع حمايتی را بیشتر میكند. با توجه به جوان بودن جامعۀ ايران، اين جمعیت جوانبا نقش اصلی ترين سرمايه برای توسعه، نیازمند توجه به سالمتی و به خصوص سالمت اجتماعی ونحوة تعامالت در شبکههای اجتماعی است. از سوی ديگر جوان بدون سالمت روانی و اجتماعیكافی و مناسب نمیتواند با چالشهای ناشی از ايفای نقشهای اجتماعی سازگار شود و خود را باهنجارهای اجتماعی تطبیق دهد. از سويی ديگر خودكار آمدی، مهمترين عامل ايستادگی جوان دربرخورد با چالشهای زندگی و تضادهای آن، ممکن است دستخوش تغییرات خاص اين دوره از تحولقرار گیرد. بنابراين توجه به سلامت اجتماعی قشر جوان در نقش آيندهسازان جامعه، برای رسیدنبه جامعهای سالم، پويا و توسعه يافته ضروری مینمايد. بر اين اساس، در جوامع در حال توسعه بايدتالش شود تا میزان سلامت اجتماعی افراد جامعه ارتقا يابد. يکی از راههای ارتقای سلامتاجتماعی، شناخت عواملی است كه بر ارتقای اين جنبه از سلامت و نیز كیفیت زندگی افراد تأثیرگذارند )حسینی، 811 .) ارزيابی كیفیت زندگی در يک جامعه و دستیابی به عوامل مؤثر بر آنمیتواند درهر نظام برای طراحی برنامه های كاربردی و مؤثر ياری دهنده باشد و درنهايت به افزايشرفاه و رضايتمندی افراد آن جامعه منجر شود. به علاوه هر اندازه كیفیت زندگی به طور مستمر ارتقايابد از آسیبهای روانی و اجتماعی مانند بیماریهای روانی و سرخوردگیها، احساس بیگانگی )ازجامعه و از خود(، احساس سرگشتگی، احساس بیهودگی و نارضايتی از زندگی و بزهکاريها وناهنجاريهای اجتماعی كاسته میشود )حاج يوسفی، 819 .) بر همین اساس با توجه به اينکهسلامت اجتماعی و كیفیت زندگی تابعی از عوامل مختلف اجتماعی و فرهنگی است و دانشجو پساز ورود به دانشگاه با محیط جديدی روبه رو میشود كه با زندگی و محیط اجتماعی گذشتهاشمتفاوت است، و نیز در دوران تحصیل نیز با مسائل و مشکالت بسیاری مواجه خواهد شد كه هر يکممکن است به سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی او خدشه وارد كند. بنابراين با توجه به مسائلمطرح شده، پژوهش حاضر قصد دارد به بررسی بین سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی دانشجوياندانشگاه آزاد تهران مركزی بپردازد.
چارچوب نظري تحقیق
برای آگاهی از رابطه میان سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی مطالعه مقدماتی انجام گرفت ونظريات و ديدگاههای انديشمندان مختلف درباره موضوع مورد بررسی قرار گرفت. برخی از اينفرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران
نظريات و مدلها اساس و زيربنای فرضیات و متغیرهای مورد بررسی را تشکیل میدهند. بطور كلیمفهوم سلامت اجتماعی به عنوان متغیر مستقل در پژوهش از مدل »كبیز« مورد بررسی قرار داد.ابعاد پنج گانه سلامت اجتماعی كه توسط »كبیز« مطرح گرديده است زير بنای متغیر مورد نظر راتشکیل میدهد كه شامل شکوفايی اجتماعی، انسجام اجتماعی، همبستگی اجتماعی، پذيرشاجتماعی و مشاركت اجتماعی. بر اساس بُعد شکوفايیاجتماعی ارزيابی توان بالقوه و مسیر تکاملیاجتماع و باور به اينکه اجتماع در حال يک تکامل تدريجی است و توانمندیهای بالقوه برای تحولمثبت دارد كه از طريق نهادهای اجتماعی و شهروندان شناسايی میشود. افراد سالم تر درموردشرايط و آينده اجتماع امیدوار هستند. آنها میتوانند پتانسیلی را كه در يک اجتماع به هم پیوستهوجود دارد، تشخیص دهند و باور دارند كه جهان میتواند برای انسانهايی چون آنها بهبود يابد. بُعدهمبستگی اجتماعی از سلامت اجتماعی، اجزای اصلی رهیافتهای فردگرايانه را اتخاذ و آنها را درسطح كلان توسعه میدهد. اين رهیافت توضیح میدهد كه خصوصیات فردی رابطه نزديکی باشرايط اجتماعی دارد و خلق و خوی افراد تحت تاثیر محیط طبیعی و اجتماعی كه در آن زندگیمیكنند قرار میگیرد. بُعد انسجام يا يکپارچگی اجتماعی سنجشی برای كیفیت روابط افراد دررابطه با جامعه و اجتماع میباشد. افراد بايد سعی كنند تا يک حس تعلق به كل دنیا را درخودشان بوجود بیاورند، نه در تمام طول زندگی فقط وابسته به دوست داشتن غیر مشروطخانواده و دوستان باشد. افراد سالم احساس میكنند كه قسمتی از جامعه هستند. بنابراين انسجامآن درجهای است كه در آن مردم احساس میكنند كه چیز مشتركی بین آنها و كسانی كه واقعیتاجتماعی آنها را میسازند، وجود دارد. همچنین يکپارچگی آن درجهای است كه مردم احساسمیكنند كه متعلق به جامعه و اجتماعشان هستند. در بُعد پذيرش اجتماعی، افرادی كه در اينبُعد از سالمت برخوردارند، اجتماع را به صورت يک مجموعه كلی و عمومی كه از افراد مختلف
تشکیل شده، درك میكنند و به ديگران به عنوان افراد با ظرفیت و مهربان اعتماد دارند. بُعدمشاركت اجتماعی منظور باوری است كه طبق آن فرد خود را عضو حیاتی اجتماع میداند و فکرمیكند چیز ارزشمندی برای عرضه به دنیا دارد. اين افراد تالش میكنند كه احساس دوستداشته شدن كنند و در دنیايی كه صرفاً به دلیل انسان بودن برای آنها ارزش قائل است، سهیمباشند. در واقع بُعد اجتماعی سالمت، شامل سطوح مهارتهای اجتماعی، عملکرد اجتماعی وتوانايی شناخت هر شخص از خود به عنوان عضوی از جامعه بزرگتر است. بطور كلی از ديدسلامت اجتماعی هر كسی عضوی از خانواده و عضو يک جامع بزرگتر به حساب میآيد و برشرايط اقتصادی و اجتماعی و رفاه شخص در رابطه با شبکه اجتماعی توجه میشود. در بحثمتغیر مستقل يعنی كیفیت زندگی اصطالحی رايج است كه محققان آن را به طور گسترده ازجنبه های مختلف بررسی كردند. با وجود كاربرد وسیع اين اصطلاح، كیفیت زندگی هنوز تعريفجهانی ندارد.برخی كیفیت زندگی را به معنای زندگی خوب داشتن و احساس رضايت از زندگی میزان برخورداری فرد، البته نه فقط تعريف كرده اند )جمشیدی، 81 .) گیووانی و پلبرخورداری از چیزهايی كه به دست آورده، بلکه از ساير گزينه هايی كه فرصت انتخاب آنها را دارد.به بیان ديگر، كیفیت زندگی به آزادی برای رسیدن و نرسیدن به موفقیت و آگاهی از فرصتهايیواقعی وابسته است كه فرد در مقايسه با ديگران در اختیار دارد )رضوانی و منصوريان، 811 .) درسمینار جهانی سازمان ملل متحد در دانمارك، در ارتباط با مسائل جهان سوم كیفیت زندگی چنینتعريف میشود: شرايط بهتر تغذيه، پوشاك، مسکن، و محیط زيست انسانی، بهداشت وآموزش وپرورش و ايجاد فرصتهايی برای كنش متقابل اجتماعی، كسب مهارتهای شغلی، گسترش
همبستگی عمومی در مشاركت اجتماعی و سیاسی )حاج يوسفی، 819 .) گروه كیفیت زندگیسازمان بهداشت جهانی، QOL را اين گونه تعريف میكند”: ادراك افراد از موقعیتشان در زندگیدر حوزه های فرهنگی و نظام ارزشی كه در آن زندگی میكنند و در ارتباط با اهداف، انتظارات واستانداردها و نگرانیهايشان )نیلسون و همکاران، 221 .) گودمن در تحقیقات خود به اين نتیجهرسید كه دو عامل بر كیفیت زندگی مؤثر است. عامل اول را ابزاری و عامل دوم را ارتباطی بیانمیكند كه بازتاب كیفیت ارتباط بین فردی است. اين دو عامل مشابه نیازهای دوم و سوم مازلو
يعنی نیاز به امنیت و تعلق داشتن است. كالمن هم معتقد است زمانی میتوان گفت كه كیفیتعالی برای زندگی وجود دارد كه امیدهای فرد با تجارب وی تطابق داشته باشد و خالف اين وضعیت،دربارة كیفیت پايین زندگی صدق میكند )مختاری و نظری، 814 .) كییز )224 ) معتقد استبهداشت روانی، كیفیت زندگی و عملکرد شخصی فرد را نمی توان بدون توجه به معیارهای اجتماعیارزيابی كرد و عملکرد خوب در زندگی چیزی پیش از سلامت روانی، هیجان و شامل تکالیف وچالشهای اجتماعی است )رفیعی، 814 .) مطالعات مربوط به سلامت با استفاده از مدلهایزيستی، بیشتر بر وجه خصوصی از سلامت تأكید دارند، ولی افراد درون ساختارهای اجتماعی و
ارتباطات قرار دارند و با چالشها و تکالیف اجتماعی بیشماری روبهرو هستند )اكبريان و همکاران،
.) 814
روش شناسی تحقیق

. Giovanni, A. paolo
کیفیت زندگی سلامت اجتماعی
شکوفایی
مشارکت
انطباق اجتماعی
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 8
با توجه به شاخصها و اهداف تحقیق، پژوهش حاضر يک پژوهش توصیفی از نوع پیمايشیاست كه هم میتوان با سرشماری، كل جامعه را مورد بررسی قرار داد و هم بر اساس انتخابنمونهای تصادفی كه معرف از افراد جامعه ی پژوهشی و پاسخ آنها به يک مجموعه پرسش بااستفاده از پرسشنامه صورت میگیرد، پرداخت.
فرضیههاي پژوهش
فرضیه اصلی
بین سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
فرضیات اختصاصی
. بین مولفه )انسجام( سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
. بین مولفه )پذيرش( سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
8 .بین مولفه )شکوفايی( سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
4 .بین مولفه )مشاركت( سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
9 .بین مولفه )انطباق اجتماعی( سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
جامعه آماري و نمونه آماري
جامعه آماری اين پژوهش كلیه دانشجويان دانشگاه آزاد اسالمی واحد تهران مركزی می باشد.
روش نمونه گیري
روش نمونه گیری در اين پژوهش نمونه گیری تصادفی طبقه ای و حجم نمونه ،براساس جدول مورگان تعداد )42 نفر( انتخاب و پرسشنامه های مورد نظر بر رویآزمودنیها اجرا گرديده است.در اين پژوهش جهت برای جمعآوری اطالعات از ابزارپرسشنامه استفاده شده است،كه به تعداد نمونه آماری مورد نظر بین افراد توزيع شده
است. واز پرسشنامه سالمت اجتماعی كییز
كه دارای 88 ماده ،و 9 مولفه )انسجام،
پذيرش، شکوفايی، مشاركت، انطباق اجتماعی( را در مقیاس طیف لیکرت با گزينه های)كاملا موافقم، تا حدودی موافقم، بینظر، تا حدودی مخالفم و كاملا مخالفم( میسنجد.همچنین پرسشنامۀ كیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی با ابعاد چهارگانۀ كیفیتزندگی، يعنی )سلامت جسمانی، سالمت روانی، سلامت روابط اجتماعی و سالمتمحیط( استفاده میشود. همچنین از پرسشنامه مشخصات دموگرافیک كه شامل )سن،جنس، وضعیت تاهل، تحصیالت، وضعیت اشتغال، … تهیه و مورد استفاده قرار گرفت.میزان پايايی و اعتبار پرسشنامه سالمت اجتماعی كییز )441 ،) با استفاده از روش بازآزمايی )يکپارچگی اجتماعی 1/2 ،انسجام اجتماعی12/2 ،پذيرش اجتماعی 19/2 ،
مشاركت اجتماعی 1/2 ،انطباق اجتماعی 11/2 )كه در هر پنج شیوه، نشانگر پايايی

– keyees
بالای آزمون بوده است. نتیجه بررسیهای او نشان داد كه اين پرسشنامه از اعتبار
بااليی برخوردار است. در پژوهش حاضر میزان پايايی پرسشنامه سلامت اجتماعی
براساس ضريب آلفای كرونباخ )شکوفايی اجتماعی11/2 ،انسجام اجتماعی14/2 ،پذيرش
اجتماعی 48/2 ،مشاركت اجتماعی 4/2 ،انطباق اجتماعی 48/2 )بدست آمده است.
میزان پايايی و اعتبار پرسشنامه كیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت بر روی 11نفر از مردم تهران انجام گرفت. شركت كنندگان به دو گروه دارای بیماری مزمن و غیرمزمن تقسیم شدند. پايايی آزمون بازآزمون برای زير مقیاسها به اين صورت به دستآمد: سلامت جسمی 11/2 ،سلامت روانی 11/2 ،روابط اجتماعی 19/2 ،سلامت محیط14/2 به دست آمد. سازگاری درونی نیز با استفاده از آلفای كرونباخ محاسبه شد درزمینه سلامت جسمانی 1/2 ،سلامت روان 18/2 ،سلامت اجتماعی99/2 ،سلامتمحیطی 14/2 ،بدست آمده بوده است )جات و همکاران، 819 .) در اين پژوهش ضريب
آلفای كرونباخ بدست آمده بر روی نمونه 812 نفری 14/2 بدست آمد. ضريب آلفایبدست آمده در خصوص هر يک از مولفه های سلامت جسمانی به ترتیب ) 4/2 ،سلامتروانی 11/2 ،سلامت اجتماعی 4/2 ،سلامت محیطی 11/2 )بدست آمد. نتیجهبررسیها نشان داد كه اين پرسشنامه از اعتبار بااليی نیز برخوردار است. روش تجزيه و
تحلیل اطلاعات آماری مورد استفاده در اين پژوهش در دو بخش آمار توصیفی و آماراستنباطی انجام شده است. در بخش آمار توصیفی به توصیف ويژگیهای گروه نمونهآماری در قالب شاخصهای گرايش مركزی و پراكندگی مانند میانگین، میانه، نما،انحراف معیار، واريانس، كجی، جداول توزيع فراوانی و نمودارها پرداخته شده است. در
بخش آمار استنباطی با توجه به نوع تحقیق و براساس نرمال بودن توزيع داده ها در اينپژوهش از روشهای آماری ضريب همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغییره بوسیلهنرمافزار spss استفاده شده است.
یافته ها
فرضیه اصلی بین سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
محاسبه اثر پیش بینی مولفههاي سلامت اجتماعی بر کیفیت زندگی
جدول شماره3 :مدل به دست آمده از رگرسیون خطی با توجه به تاثیر مولفههای سلامت اجتماعی
مدل ضريب همبستگی چندگانه R ضريب تعیین
R
2/911 2/112 انسجام : مدل
2/141 2/148 پذيرش : مدل
2/141 2/4 شکوفايی: 8مدل
2/11 2/484 مشاركت: 4مدل
2/428 2/492 انطباق: 9مدل
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 9
2/481 2/411 اجتماعی: 1مدل
بر اساس جدول فوق ضريب تعیین نشان میدهد كه سلامت اجتماعی 41 درصد میتوانند بركیفیت زندگی اثیر داشته باشد.
جدول شماره2 :خالصه تحلیل واريانس در مورد مولفه های سلامت اجتماعی
مدل
مجموع میانگین
مجذور
درجه
آزادی
میانگین
مجذور
آزمون F
سطح معنی
داری

2/222 4 4/1 1 4 /214 1 9 /4 رگرسیون
2/241 818 1/294 مانده باقی
814 14/41 مجموع
مقدارF محاسبه شده در تمامی مدلها در سطح معنی داری 2/2 قادر به تبیین و پیش بینی
متغیر وابسته )كیفیت زندگی( میباشد. حال به منظور تعیین اينکه هر يک از مولفه های سلامت
اجتماعی تا چه اندازه میتوانند كیفیت زندگی را تعیین كنند از ضريب بتا استفاده گرديد كه
نتیجه در جدول زير آمده است:
جدول شماره1 :ضرايب معادله رگرسیون مولفههای سلامت اجتماعی
مدل
ضريب استاندارد نشده
ضريب استاندارد
شده آزمون t
سطح معنی
داری
B خطای استاندارد بتا

2/222 2/411 2/244 /2 8 ثابت عدد
2/222 2/142 2/ 8 2/2 2/ انسجام : مدل
2/222 2/191 2/88 2/2 2/ 81 پذيرش : مدل
2/222 1/424 2/ 81 2/2 2/249 شکوفايی: 8مدل
2/222 2/ 1 2/ 94 2/2 2 2/241 مشاركت: 4مدل
2/222 4/84 2/ 12 2/2 2/ 9 انطباق: 9مدل
2/222 4/ 19 2/ 4 2/2 2 2/ 49 اجتماعی: 1مدل
متغیر مالك: كیفیت زندگی
متغیرهای پیش بین: مولفههای سلامت اجتماعی
همان گونه كه مالحظه میشود، مولفههای سلامت اجتماعی در تحلیل رگرسیون، به طورمعناداری توانسته است تغییرات متغیر مالك يعنی كیفیت زندگی را تبیین كنند. با توجه بهستون معنی داری ملاحظه میشود مولفه های سلامت اجتماعی بر كیفیت زندگی دانشجويان تاثیردارد.
بنابراين میتوان نتیجه گرفت مولفه های سلامت اجتماعی بر كیفیت زندگی دانشجويان تاثیر
میگذارند.
فرضیات اختصاصی
به منظور بررسی رابطه معنادار بودن رابطه بین مولفه های سلامت اجتماعی )انسجام، پذيرش،شکوفايی، مشاركت، انطباق اجتماعی( و كیفیت زندگی از ضريب همبستگی پیرسون استفادهگرديده است. نتايج فرضیه براساس ضريب همبستگی محاسبه شده در خصوص مولفه )انسجام(112/2 در سطح معنی داری 2/2 نشان میدهد كه مولفه سلامت اجتماعی )انسجام( با كیفیتزندگی دانشجويان رابطه معناداری وجود دارد. نتايج فرضیه براساس ضريب همبستگی محاسبهشده مولفه )پذيرش( 944/2 در سطح معنی داری 2/2 نشان میدهد كه مولفه سلامت اجتماعیذيرش( با كیفیت زندگی دانشجويان رابطه معناداری وجود دارد. به طوری كه هر چقدر مولفهسلامت اجتماعی )پذيرش( افزايش پیدا كند كیفیت زندگی دانشجويان نیز افزايش میيابد. نتايجفرضیه 8 براساس مولفه )شکوفايی( 112/2 در سطح معنی داری 2/2 نشان میدهد كه مولفهسلامت اجتماعی )شکوفايی( با كیفیت زندگی دانشجويان رابطه معناداری وجود دارد. به طوری كههر چقدر مولفه )شکوفايی( افزايش پیدا كند كیفیت زندگی دانشجويان نیز افزايش میيابد. نتايجفرضیه 4 براساس مولفه )مشاركت( 141/2 در سطح معنی داری 2/2 نشان میدهد كه مولفهسلامت اجتماعی )مشاركت( با كیفیت زندگی دانشجويان رابطه معناداری وجود دارد. به طوری كههر چقدر مولفه )مشاركت( افزايش پیدا كند كیفیت زندگی دانشجويان نیز افزايش میيابد. نتايجفرضیه 9 براساس مولفه )انطباق اجتماعی( 129/2 در سطح معنی داری 2/2 نشان میدهد كه
مولفه سلامت اجتماعی )انطباق اجتماعی( با كیفیت زندگی دانشجويان رابطه معناداری وجوددارد. به طوری كه هر چقدر مولفه )انطباق اجتماعی( افزايش پیدا كند كیفیت زندگی دانشجوياننیز افزايش میيابد.جدول4 :نتايج ضريب همبستگی پیرسون در خصوص تاثیر مولفه های سلامت اجتماعی)انسجام، پذيرش،شکوفايی، مشاركت، انطباق اجتماعی( و كیفیت زندگی دانشجويانمولفه های سلامت اجتماعی كیفیت زندگی سطح معنی داری تعداد
42 2/222 2/112 )انسجام )مولفه
42 2/222 2/944 )پذيرش )مولفه
42 2/222 2/112 )شکوفايی )مولفه
42 2/222 2/141 )مشاركت )مولفه
42 2/222 2/129 )اجتماعی انطباق )مولفه
بحث و نتیجه گیري
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 1
سلامت بخشی از سرمايۀ انسانی هر جامعه است. از ديدگاه فردی، عامل سلامت جزء پیش نیازهاو شرايط اصلی اشتغال، فعالیت اقتصادی و اجتماعی انسانها در ساير جوامع به شمار میرود.سلامت، از جنبۀ روانی و اجتماعی نیز بر مواردی مانند میزان همسويی افراد با جامعه و درك افراد ازجامعۀ خود اثر میگذارد و كیفیت نیروی كار يک جامعه را تعیین میكند )ارفعی عین الدين،811 .) در اين پژوهش نتايج نشان داد كه بین مولفه های سلامت اجتماعی و كیفیت زندگیدانشجويان رابطه معناداروجود دارد. با توجه به اين كه يکی از اصول كلی در سلامت روانی واجتماعی شناسايی احتیاجات و غرايز و رفع اين احتیاجات و نیازها جهت سالم سازی محیط اجتماعی و فردی است توجه به نیازهای افراد باعث ايجاد امنیت خاطر در آنها شده و در تعادلروانی آنها موثر است و بالعکس عدم نوجه و يا عدم توان تهیه مايحتاج آنها باعث آشفتگی روانی وبرهم خوردن تعادل روانی آنها میشود. بررسی نتايج ارتباط بین سطح سلامت اجتماعی و كیفیتزندگی دانشجويان، بیانگر ارتباط معنادار بین دو متغیر نامبرده است و از طرفی وجود ارتباط معنادار و مثبت بین دو متغیر سطح سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی دانشجويان بیانگر اين نکتهاست كه اين فرضیه يعنی ارتباط معنادار بین سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی دانشجويان تأيیدمیشود. با توجه به اينکه پژوهش فوق در زمینه تاثیر مولفه های سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی
دانشجويان صورت گرفته شده بود همخوان بود، با نتايج پژوهش طل و همکاران )811 ) كه بهبررسی سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت و رابطۀ آن با كیفیت زندگی در دانشجويان مقطعكارشناسی دانشکدة بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان پرداخته بود. نتايج به دست آمده از اينتحقیق حاكی از آن بود كه بین كیفیت زندگی عمومی دانشجويان و وضعیت جسمانی و مسئولیتپذيری در قبال سلامت خود، ارتباط آماری معناداری وجود نداشت. همچنین بین كیفیت زندگیمرتبط با سلامت و فعالیت جسمانی و روابط بین فردی دانشجويان، ارتباط آماری معناداری وجودنداشت. همچنین نتیجه گیری اين تحقیق نشان داد كه كیفیت زندگی اكثريت دانشجويان خوببود. علیزاده و همکاران )848 ) در پژوهشی همبستگی بین مشاركت اجتماعی زنان با كیفیتزندگی آنان را در شهر كرمان بررسی كردند. يافته های تحقیق نشان داد كه مشاركت اجتماعی زناندر 8 درصد موارد مناسب، در 8 درصد موارد متوسط و در درصد موارد نامناسب بود. كیفیت زندگینیز در درصد موارد مناسب، در 9 درصد موارد متوسط و در درصد موارد نامناسب بوده است.همچنین بین مشاركت اجتماعی و كیفیت زندگی همبستگی مستقیم معناداری وجود داشت.موحدی )814 ) در پژوهشی به تأثیر سلامت اجتماعی بر میزان كیفیت زندگی كاركنان بانکملی ايران “پرداخته بوده است. يافته های تحقیق نشان داد كه بین سلامت اجتماعی و كیفیتزندگی كاركنان، ارتباط مثبتی وجود دارد و بین سن كارمندان و سنوات خدمت آنها با كیفیتزندگی نیز ارتباط معناداری وجود داشته است. وجود ارتباط مثبت بین سلامت اجتماعی و وجهروانی كیفیت زندگی حاكی از اهمیت مسائل روحی و روانی و احساس رضايتمندی در بالابردنسطح سلامت اجتماعی است. به طوری كه با افزايش فرهمندی و احساس رضايت خاطر بین افرادجامعه، سلامت اجتماعی بالاتری خواهند داشت. وجود ارتباط معنادار بین انسجام اجتماعی وكیفیت زندگی نشانگر تأثیر مستقیم تعلق خاطر به جامعه بر روی كیفیت زندگی جسمی و روانی
افراد است، به طوری كه میتوان امیدوار بود با افزايش حمايتهای اجتماعی و ايجاد عوامل تعلق آورو سهیم كردن افراد در سود و زيانهای اجتماعی، كیفیت زندگی و به تبع آن رضايت مندی فردیافزايش يابد. فقدان ارتباط بین سطح تحصیلات، جنسیت و رستۀ شغلی با كیفیت زندگی ممکناست تاحدی بیانگر كم اهمیت بودن اين عوامل باشد در مقايسه با سن و سنوات خدمت كه توأم باتجربه و كسب مهارتهای بیشتر در محیط كاری است. بهمنی و همکاران )818 ) در پژوهشی بهبررسی كیفیت زندگی و ارتباط آن با نگرش دينی دانشجويان پرداختند. براساس نتايج اين پژوهش
كیفیت زندگی نزديک به نیمی از دانشجويان تقريباً متوسط يا كمی بهتر از آن بوده است. لیکنحدود 9 درصد از آنها شرايط نامطلوبی دارند. عوامل جنسیت، سن و مذهب در كیفیت زندگی بیتأثیر بود و وضعیت تأهل، اشتغال، سطح تحصیلات و اشتغال والدين بر كیفیت زندگی دانشجويانتأثیر معناداری داشته است. نجات )814 ) تحقیقاتی انجام دادند كه نتايج نشان داد كه میزانكیفیت زندگی مردم شهر تهران در همه شاخصه های سلامت جسمی، روانی و محیطی كیفیتزندگی به طور معناداری پايینتر از سطح سازمان بهداشت جهانی میباشد. اندرسون )449 ) دراين زمینه معتقد است كه مفهوم كیفیت زندگی با سلامت مشخص میشود و در ارتباط با آناست. موضوع سلامت از بدو پیدايش بشر در قرون و اعصار متمادی مطرح بوده است، اما هر گاه ازآن سخن به میان آمده عموما بعد جسمی آن مد نظر گرفته و كمتر به ساير ابعاد سلامت بهخصوص به بعد اجتماعی آن توجه شده است. در سال 441 سازمان بهداشت جهانی سلامتاجتماعی را به عنوان يکی از سطوح كلی فرد شناسايی كرد. پاول )221 ) در پژوهشی به ارتباطبین عملکردهای ارتباطی، سالمت اجتماعی و معنوی بیماران مبتال به سرطان پرداخته است. نتايجبه دست آمده نشان داده بود كه، همبستگی مثبت و قوی بین سلامت اجتماعی و معنوی،
عملکردهای ارتباطی و كیفیت زندگی وجود دارد. سلامت معنوی به طور معناداری 9 درصدواريانس كیفیت زندگی راتبیین كرده اگرچه به لحاظ آماری معنادار نبوده است. به نظر كییز)221 ) افراد در درون ساختارهای اجتماعی و ارتباطات قرار دارند و كیفیت زندگی در زندگیبیش از سلامت روانی است و تکالیف و چالشهای اجتماعی نیز تعیین كننده هستند. وی سلامتاجتماعی را به صورت مدل پنج بعدی انسجام اجتماعی، مشاركت اجتماعی، همبستگی اجتماعی،شکوفايی اجتماعی و پذيرش اجتماعی شاخص بندی میكند و با ارائه مقیاسی با شمول ابعاداجتماعی فرد، فرض را بر اين میگذارد كه افراد كیفیت زندگی و عملکرد شخصیشان را بامعیارهای اجتماعیشان ارزشیابی نمايند به اين ترتیب سلامت اجتماعی، در برگیرنده اجزاء ومؤلفه هايی است كه روی هم رفته روشن میسازد كه آيا فرد از كیفیت زندگی مناسبی برخوردارمیباشد يا نه. و به چه میزانی میباشد. با توجه به موارد ذكر شده و نظرات كییز مشخص میشود
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 4
كه سلامت اجتماعی میتواند بر كیفیت زندگی تاثیر بگذارد و چگونگی و تعیین میزان آن نیاز به
مطالعات و انجام پژوهشهای مختلفی دارد.
پیشنهادات
با توجه به اينکه اين پژوهش پیرامون سلامت اجتماعی و كیفیت زندگی براساس پژوهشهایصورت گرفته بیان میگردد، بعنوان چارچوبی برای ارائه فعالیتهايی متناسب با جنبه های مختلفزندگی و تخصیص منابع مورد استناد بر آن میباشد. هر اندازه كیفیت زندگی به طور مستمر ارتقاءيابد به همان میزان از آسیبهای روانی، سرخوردگیها، احساس سرگشتگی، احساس بیهودگی ونارضايتی از زندگی كاسته میشود. پايین بودن سطح كیفیت زندگی در بین افراد يک جامعهمیتواند عاملی برای بروز رفتارهای ناهنجار اجتماعی باشد. سالمت اجتماعی به عنوان يکی از ابعادسلامتی انسان نقش مهمی در تعامل زندگی اجتماعی هر انسانی دارد. به منظور انجام برنامه ريزی و
سیاستگذاریهای كاربردی و موثر توسط مسئولان دانشگاهی در جهت ارتقاء كیفیت زندگیدانشجويان، كسب شناخت نسبت به سلامت اجتماعی و ابعاد آن و فوايد و كاركردهای آن الزم وضروری به نظر میرسد. همچنین با توجه به اينکه مباحث مربوط به دانشجويان به ويژه دختران كهدر معرض آسیب بیشتری قرار دارند، از سوی بسیاری از رشتههای علمی مورد غفلت قرار گرفتهاست، پرداختن به اين موضوع ضروری و با اهمیت به نظر میرسد. همچنین با توجه به اهمیتنظری كیفیت زندگی و سالمت اجتماعی، اين پژوهش میتواند به عنوان يک نمونه تحقیق تجربیمورد استفاده افرادی كه به هر نوعی موضوعی مشابه با اين پژوهش دارند قرار گیرد. از طرفی با
استفاده و استناد به نتايج حاصل از پژوهش میتوان راهبردهای عملی مناسبی را جهت بهبود
كیفیت زندگی دانشجويان با استفاده از بکارگیری راهکارهای افزايش سلامت اجتماعی فراهم كرد.
منابع
. ارفعی عین الدين، رضا. )811 .) رابطه نحوه گذران اوقات فراغت با سلامت اجتماعی )مورد
بررسی جوانان 9 الی 8 سال شهرستان بستان آباد(، پايان نامه كارشناسی ارشد برنامه ريزی
و رفاه اجتماعی، دانشگاه عالمه طباطبايی. اسلامی نسب، مسعود. )814 .)

بررسی رابطه بین خدمات كمیته امداد در رابطه با سلامت
اجتماعی و فقر بر كیفیت زندگی افراد تحت پوشش اين نهاد. رساله كارشناسی ارشد، دانشکده
علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
8 .اكبريان، مهدی، عبداهلل، تبار درزی، محمد ابراهیم، خاكی.) 814 .) سلامت اجتماعی،
پلیس و احساس امنیت. مجموعه مقالات نخستین هم انديشی ملی سلامت اجتماعی. ص 4-
. 2
4 .بهرامی،ف.)819 .) عوامل تاثیر گذار در كاهش سلامت اجتماعی و بهداشت روانی در
خصوص روابط زوجین شهرستان اصفهان.پايان نامه ی دوره ی كارشناسی ارشددانشگاه عالمه
طباطبايی.
9 .بهمنی، بهمن، تمدنی، مجتبی و عسگری مجید .)818 .) بررسی كیفیت زندگی و رابطه آن
با نگرش دينی و ملکرد تحصیلی دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامی واحد جنوب تهران. طب و
.4 -88-98 شماره، تزكیه
1 .پازند، م ح. )814 .) تاثیر حمايتهای اجتماعی بر رفتار و عملکرد زنان، تهران: انتشارات
دانشگاه عالمه طباطبايی، چاپ اول.
1 .پرهام، سهیل. )814 .) پیرامون كیفیت زندگی و وضعیت اقتصادی و مولفه های حمايت
اجتماعی كه كمیته امداد. رساله كارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
1 .توايت مونرو، آ)814 .) جامعه شناسی اجتماعی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
4 .جمشیدی، مژگان و كرمی، عزت اله. ) 81 .) توسعه روستايی و آثارش بر كیفیت زندگی
زنان: مطالعه موردی شهرستان اقلید فصلنامه روستا و توسعه، شماره:
2. حاج يوسفی، علی. ) 819 .) كیفیت زندگی و راهبردهای اصالحی. فصلنامه مددكاری
اجتماعی. شماره 1.
.حسنی، د. )811،) جامعه شناسی اجتماعی، تهران: انتشارات مرنديز.
.حسینی، سیده فاطمه.) 811 .) بررسی میزان سالمت اجتماعی و عوامل موثر بر آن در
دانشجويان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه عالمه طباطبايی، پايان نامه كارشناسی ارشد
مددكاری اجتماعی،دانشگاه عالمه طباطبايی.
8. رجبی پور، علیرضا. )842 .) كاهش عوامل تقويتكننده فقر، گامی بلند به سوی سالمت
اجتماعی. مقاله ارائه شده در همايش آسیبهای منطقه زاگرس جنوبی.
4. رضوانی. محمدرضا. منصوريان، حسین .) 811 .) بررسی مفاهیم، شاخصها، مدلها و ارائه
مدل پیشنهادی برای نواحی روستايی. فصلنامه روستا و توسعه، شماره: 8.
9. رفیعی، حسن.) 814 .) سالمت اجتماعی ايران :از تعريف اجتماع مدار تا شاخص شواهد
مدار. مجموعه مقاالت نخستین هم انديشی ملی سالمت اجتماعی. شماره 1.
1. سام آرام، عزت اهلل. ) 818 .) بررسی رابطه سالمت اجتماعی و امنیت اجتماعی با تاكید بر
رهیافت پلیس جامعه محور. فصلنامه علمی پژوهشی انتظام اجتماعی، شماره اول.4.
1. سجادی، حمیرا. صدرالسادات، سیدجالل، )811 .) شاخصهای سالمت اجتماعی، فصلنامه
رفاه اجتماعی، سال پنجم، شماره1 .
1. طل، آذر، توسلی، الهه، شريفی راد، غالمرضا و شجاعیزاده، داود .)811. ) بررسی سبک
زندگی ارتقاء دهنده سالمت و رابطه آن با كیفیت زندگی در دانشجويان مقطع كارشناسی
دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی. مجله تحقیقات نظام سالمت، شماره چهارم.
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران
4. علیزاده، سمیه، محسنی، محبت، خانجانی، نرگس و مومنآبادی، ويکتوريا. )848 .)
همبستگی بین مشاركت اجتماعی زنان با كیفیت زندگی آنان در شهر كرمان. مديريت ارتقای
سالمت، شماره .
2. فروزان، ستاره. بیگلريان، اكبر. )811” .) سالمت اجتماعی زنان سرپرست خانوار، فرصتها
و چالشها”، فصلنامه پژوهش زنان، دوره ، شماره 1.
.مختاری، مرضیه و نظری، جواد.) 814 .) جامعه شناسی كیفیت زندگی، تهران: انتشارات
جامعه شناسان.
.موحدی، امین. )814 .) تاثیر سالمت اجتماعی بر میزان كیفیت زندگی كاركنان بانک ملی
ايران )مطالعه موردی: بانک ملی شعب شهر تهران(، پايان نامه كارشناسی ارشد مددكاری
اجتماعی، دانشگاه عالمه طباطبايی.
8 . نبوی، ب. )842 .) مقدمهای بر جامعه شناسی، تهران، انتشارات موسسه عالی.
4. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی )89 )عوامل اجتماعی موثر بر سالمت، معاونت
سالمت، دبیرخانه عوامل اجتماعی موثر بر سالمت.
. Nilsson Jan, A. K. M. Masud Rana and Zarina Nahar Kabir ( 221) , “Social Capital
and Quality of Life in Old Age: Results From a Cross-Sectional Study in Rural
Bangladesh”, Journal of Aging and Health; No 1 (8): 4 4-484.
. Paul Prince, M ( 221) , “Relationships among communicative acts, social wellbeing, and spiritual well-being on the quality of life at the end of life in patients with
cancer enrolled in hospice”, Journal of Palliative Medicine, No ( ): 2- 9.
8. Raphael, Dennis ( 221) , Social Determinants of Health: Canadian Perspectives,
Toronto: Canadian Scholars’ Press
4. World Health Organization ( 412) , International Classification of Impairments,
Disabilities, and Handicaps,Geneva

Leave a comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *