بررسی رابطه بین سلامت اجتماعی بر کیفیت زندگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی

بررسی رابطه بین سالمت اجتماعی بر کیفیت زندگی دانشجویان
دانشگاه آزاد اسالمی تهران مرکزي
سیما ناظری فريدون كامران

چکیده
هدف اين پژوهش يافتن ارتباط بین سالمت اجتماعی بر كیفیت زندگی دانشجويان دانشگاه آزاد اسالمی تهران
مركزی است. روش تحقیق در اين پژوهش توصیفی از نوع همبستگی و ابزار گردآوری اطالعات از طريق پرسشنامه
استاندارد سالمت اجتماعی كییز و پرسشنامه كیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی است. روش نمونهگیری بصورت
تصادفی و تعداد )42 نفر( به طور تصادفی انتخاب و پرسشنامههای مورد نظر بر روی آزمودنیها اجرا گرديد. برای
تجزيه و تحلیل دادهها از آمار توصیفی و استنباطی استفاده شده است. نتايج اين پژوهش بر وجود ارتباط مثبت بین
مولفههای سالمت اجتماعی بر كیفیت زندگی دانشجويان اشاره دارد. از سويی ديگر بین مولفههای )انسجام، پذيرش،
شکوفايی، مشاركت، انطباق اجتماعی( و نیز پرسشنامۀ كیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی با ابعاد چهارگانۀ
كیفیت زندگی، يعنی )سالمت جسمانی، سالمت روانی، سالمت روابط اجتماعی و سالمت محیط( ارتباط از نوع مثبت
وجود دارد. به طور خالصه میتوان گفت كه مولفه سرمايههای اجتماعی )انسجام، پذيرش، شکوفايی، مشاركت، انطباق
اجتماعی( میتوانند نقش مهمی در افزايش كیفیت زندگی دانشجويان داشته باشند.
واژگان کلیدي: سالمت اجتماعی، كیفیت زندگی، دانشجويان.
59/2/31 :پذیرش تاریخ 59/2/31:دریافت تاریخ
Investigating the Relationship between Social health and Quality of Life among
Islamic Azad University Central Tehran Branch Students
Fereidoon Kamram
, Sima Nazari
Abstract
The aim of this study was to investigate the relationship between social health and quality of life among
Islamic Azad University Central Tehran Branch Students. This study employed a descriptive correlational
research method and data was collected using the Keynesian social health questionnaire as well as the
World Health Organization’s Quality of Life Questionnaire. A random sampling technique was used to
select the sample consisting of 0 2 students. The questionnaires were administered to this sample. The
data was analyzed applying descriptive and inferential statistics. The results showed a positive relationship
between social health components and the quality of life of the students. Furthermore, a positive
relationship was seen between the components of the Keynesian social health questionnaire (cohesion,
acceptance, prosperity, participation, and adaptation) and those of the World Health Organization’s Quality
of Life Questionnaire (physical health, psychological health, social relationships and environment). In
short, we can say that social health components which are social cohesion, social acceptance, social
prosperity, social participation and social adaptation can play an important role in enhancing the quality of
life of students.

– ، گروه علوم اجتماعی، دانشکده روانشناسی – علوم اجتماعی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسالمی، تهران، ايران.)مسئول
iffice @ostadyar.com)مکاتبات
0
– گروه جامعه شناسی، واحد تهران مرکزي ، دانشگاه آزاد اسالمی ، تهران، ایران. com.yahoo@sima_nazery
Department of Social Sciences, Faculty of Psychology and Social Sciences, Roudehen
Islamic Azad University, Tehran, Iran. (Corresponding Author) Office @ostadyar.com
Department of Sociology, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran.
nazery_sima@yahoo.com
Keywords: social health, quality of life, students.
مقدمه
سالمت اجتماعی از جمله مفاهیمی است كه امروزه از اهمیت ويژهای برخوردار است و دايره
شمول موضوعات آن هر روز فراگیرتر میشود. به طور كلی در بحث سالمت اجتماعی، انسان به
تنهايی مطرح نیست، بلکه آنچه مورد نظر است پديدههايی هستند كه در اطراف او وجود دارند و
بر مجموعه و سیستم او تأثیر میگذارند. در تعريف سالمت در سال 441 كه توسط سازمان
بهداشت جهانی بیان شد، سالمت اجتماعی يکی از سطوح سالمت كلی فرد بیان شده است.
ارتقای سالمت اجتماعی در خصوص كیفیت زندگی افراد در شناخت عوامل تاثیر گذار بر سالمت
فردی و اجتماعی و تصمیم گیری صحیح در انتخاب رفتارهای مناسب و در نتیجه رعايت شیوه
زندگی سالم میباشد. عوامل تاثیر گذار بر سالمت اجتماعی به سه دسته كلی تقسیم میشود:
عوامل و شرايط محیطی، اجتماعی و اقتصادی میباشد كه میتواند بر كیفیت و شیوه زندگی
اثرگذار باشد )فروزان، 811 .) تعیینكنندههای اجتماعی سالمت، از موضوعاتی است كه در
دهههای اخیر توجه پژوهشگران را به خود جلب كرده است، كه متناسب با آن، به سالمت
اجتماعی نیز به عنوان يکی از عوامل مؤثر بر كیفیت زندگی افراد، توجه شده است. سنجش
هم از لحاظ نظری و هم از لحاظ كاربردی حائز اهمیت است و موجب شناخت سالمت اجتماعی
بعد جامعه شناختی و اجتماعی شده و هم موثر بر وضعیت اين قشر در سیاست گذاریها و
برنامهريزیها میگردد. در فرآيند رشد و توسعه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جوامع، نیروی
انسانی يکی از مهمترين عناصر به شمار میرود. همواره آموزش در جهت رشد و شکوفايی و تحقق
يافتن استعدادهای افراد و تبديل آنها به نیروهای متخصص در جامعه، ابزاری كارآمد محسوب
میشود. لذا در جوامع نهادهايی متولی امر آموزش به شمار میروند. دانشگاهها سازمانهايی هستند
كه هر ساله تعداد قابل توجهی از جمعیت جوان را جذب و در دوره زمانی معینی توانمندیهای
علمی و عملی اين افراد را پرورش میدهند و در نهايت نیروهای آموزش ديده و متخصص را در
اختیار جامعه میگذارند. از عوامل اساسی توسعه پايدار و همه جانبه، توجه ويژه به جوانان مخصوصا
دانشجويان است. سرمايه اجتماعی از مهمترين مفاهیم رو به رشد در علوم اجتماعی است و دامنه
كاربرد آن در ديگر علوم نیز رو به افزايش است و به گمان برخی از انديشمندان، عالج مشکالت
جامعه مدرن محسوب میشود. تحقیقات در اين زمینه، از تاثیر مثبت آن در حل بسیاری از
مشکالت و بهبود وضعیت جامعه خبر میدهد. در دهههای اخیر، هدف برنامههای توسعه اجتماعی،
بهبود كیفیت زندگی و بهزيستی انسانها دانسته شده است. به تعبیر ديگر توجه همزمان به ابعاد
اجتماعی، سیاسی و فرهنگی توسعۀ، نه تنها به عنوان ابزاری جهت برخورد با پیامدهای منفی
توسعه بلکه به عنوان هدف اصلی توسعه مورد تأكید قرار گرفت و به تعبیر اسمیت
) 22 ) رويکرد

– Community health

. Smeith
تاريخ دريافت 8/ / 49 تاريخ پذيرش 1/ / 49
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 8
به كیفیت زندگی از فرايند محور به پیامد محوری گذر كرده است. امروزه سالمت اجتماعی در كنار
سالمت جسمی، روانی و معنوی نقش و اهمیت گستردهای يافته است. به گونهای كه ديگر سالمت
فقط عاری بودن از بیماریهای جسمی و روانی نیست، بلکه چگونگی عملکرد انسان در روابط
اجتماعی و چگونگی تفکر او از اجتماع نیز از معیارهای ارزيابی سالمت فرد در سطح كالن جامعه به
شمار میرود )سام آرام، 818 .) سالمت اجتماعی به چگونگی وضعیت ارتباط فرد با ديگران در
جامعه )جامعهپذيری فرد( اشاره دارد. سالمت اجتماعی بر ابعادی از سالمت تأكید دارد كه مربوط
است به ارتباط فرد با افراد ديگر يا جامعهای كه در آن زندگی میكند. همچنین سالمت اجتماعی
در برگیرندة عواملی است كه در كنار يکديگر نشانگر كمیت و كیفیت عمل افراد در زندگی اجتماعی
است كه عبارتند از شکوفايی اجتماعی، انطباق اجتماعی، انسجام اجتماعی، پذيرش اجتماعی و
مشاركت اجتماعی. رافائل دربارة عوامل تعیین كنندة سالمت بیان میكند تعیین كنندههای
اجتماعی سالمت شامل عوامل اقتصادی و شرايط اجتماعی است كه سالمت افراد، جوامع و
اختیارات قانونی رابه صورت يک مجموعه شکل میدهد. تعیین كنندههای اجتماعی سالمت، عوامل
اولیۀ نشان دهندة سالمت يا بیماری افراد هستند )تعريف محدود از سالمت( همچنین تعیین
كنندههای سالمت مشخص میكنند كه يک شخص چه اندازه منابع شخصی، اجتماعی و فیزيکی
برای شناسايی و دستیابی به آرزوهای شخصی، تأمین نیازها و سازگاری با محیط دارد )تعريف
گسترده از سالمت(. تعیین كنندههای اجتماعی سالمت، دربارة كیفیت و كمیت منابع گوناگونی
است كه يک جامعه برای اعضای خود در دسترس قرار میدهد )رافائل، 221 .) اين پژوهش
درصدد يافتن اين مسئله است كه سالمت اجتماعی تا چه اندازه میتواند بر كیفیت زندگی
دانشجويان دانشگاه آزاد اسالمی تهران مركزی تاثیر گذار باشد.
بیان مسأله
سنجش سالمت اجتماعی هم از لحاظ نظری و هم از لحاظ كاربردی حائز اهمیت است و موجب
شناخت بعد جامعه شناختی میشود و هم میتوان با شناخت متغیرهای موثر در جهت بهبود
شرايط زندگی باشد. سالمت اجتماعی درابعاد مختلف جسمی، روانی، عاطفی، اقتصادی و ارتباطی
حائز اهمیت بااليی بوده است كه میتواند بخشی از نیازهای ضروری زندگی را مرتفع سازد
)حسنی، 811 .) با توجه به اينکه سالمت فرد پايه و بنیان سالمت جامعه است و جامعه نقشی
تعیین كننده در سالمت افراد ايفا میكند. اين دو آنچنان به هم وابستهاند كه نمی توان بین آنها
حد و مرزی قائل شد. وضعیت سالمت تک تک افراد جامعه به شیوههای گوناگون بر سالمت و
عواطف آنها و همچنین بر شاخصهای اجتماعی و اقتصادی جامعه تاثیر گذار است. از اين رو
تامین سالمت افراد جامعه به خصوص سالمت اجتماعی آنها حائز اهمیت است كه امروزه بر آن
بسیار تاكید میشود. سالمت اجتماعی يکی از ابعاد سالمت است كه نقش مهمی در تعامل زندگی
اجتماعی هر انسان دارد و گسترش آن در جامعه میتواند اسباب توسعه اجتماعی را فراهم كند
)وزارت بهداشت و درمان، 819 .) همانگونه كه انسان به طور ذاتی در تعامل با ديگران نیازهای
خود را برطرف ساخته و گذران امور میكند. اثرات اين كنشهای متقابل در نقش آنها تا حدی
است كه حذف آن، زندگی را غیر ممکن میسازد. اما در اين میان دانشمندان علوم اجتماعی با
نگرشی كنجکاوانه در جوامع به شناسايی اين كنشها پرداخته و به مجموع عواملی پی بردهاند كه
آن را سرمايه اجتماعی نامیدهاند. مفهوم سرمايه اجتماعی در برگیرنده مفاهیمی همچون اعتماد،
همکاری و همیاری میان اعضای يک گروه يا يک جامعه است كه نظام هدفمندی را شکل
میدهند و آنها را در جهت دستیابی به هدفهای ارزشمند هدايت میكند. از اينرو شناخت عوامل
موثر در تقويت يا تضعیف سرمايه اجتماعی میتواند در گسترش ابعاد كیفیت زندگی كمک كرده و
موجب افزايش عملکرد افراد در زندگی اجتماعیشان گردد. سرمايه اجتماعی به عنوان يکی از
تعیین كنندههای اجتماعی سالمت بر كیفیت زندگی افراد يک جامعه موثر است. با توجه به اينکه
كیفیت زندگی به مفهوم ارزيابی ذهنی از جنبههای مثبت و منفی زندگی است، و سالمتی هم به
عنوان يک حوزه مهم از كیفیت زندگی مفاهیم مانند فرهنگ، ارزشها ومعنويت را نیز به عنوان
ابعاد كیفیت زندگی در بر میگیرد. مروری بر پژوهشها نشان میدهد كه سالمت، يکی از
نشانگرهای كیفیت زندگی است. در چند دهۀ اخیر، شناخت، اندازه گیری و بهبود كیفیت زندگی از
اهداف اصلی محققان، برنامهريزان و دولتها بوده است. اين عرصۀ علمی و تحقیقاتی مورد توجه
بسیاری از رشتهها بوده است، از اين رو، براساس پايگاه دادههای مؤسسۀ اطالعات علمی از 41 تا
229 ، بیش از 99 هزار تحقیق درباره كیفیت زندگی انجام شده است )رضوانی ،811 .)
مولفههای اجتماعی و اقتصادی بر ادراك فرد از كیفیت زندگی مرتبط با سالمت تاثیر گذار میباشد.
لذا امروزه، سرمايه اجتماعی به عنوان يکی از تعیین كنندههای اجتماعی سالمت، توجه پژوهشگران
بسیاری را به خود جلب كرده است. سرمايه اجتماعی مجموعه هنجارهای موجود در سیستمهای
اجتماعی است كه موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه گرديده و باعث پايین آمدن
سطح هزينههای تبادالت و ارتباطات میگردد. با توجه به اينکه افراد بخصوص قشر دانشجو در هر
كشور در عرصههای گوناگون نقش حیاتی در پیشرفت آن كشور دارند و برخورداری آنان از سالمت
جسمی، روانی مطلوب میتواند به عنوان يک سرمايه اجتماعی آماده و بالقوه غنی برای طی مسیر
توسعه تلقی گردد، لذا پژوهش حاضر درصدد اين است كه به اين سئوال اساسی پاسخ دهد كه آيا
بین سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی دانشجويان دانشگاه آزاد تهران مركزی رابطهای وجود دارد؟
اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن
تعیین كنندههای اجتماعی سالمت، از موضوعاتی است كه در دهههای اخیر توجه پژوهشگران را
به خود جلب كرده است، كه متناسب با آن، به سالمت اجتماعی نیز به عنوان يکی از عوامل مؤثر
بر كیفیت زندگی افراد، توجه شده است. سنجش سالمت در فرآيند رشد و توسعه فرهنگی،
اجتماعی و اقتصادی جوامع، نیروی انسانی يکی از مهمترين عناصر به شمار میرود. همواره
آموزش در جهت رشد و شکوفايی و تحقق يافتن استعدادهای افراد و تبديل آنها به نیروهای
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 9
متخصص در جامعه، ابزاری كارآمد محسوب میشود. لذا در جوامع نهادهايی متولی امر آموزش به
شمار میروند. دانشگاهها سازمانهايی هستند كه هر ساله تعداد قابل توجهی از جمعیت جوان را
جذب و در دوره زمانی معینی توانمندیهای علمی و عملی اين افراد را پرورش میدهند و در
نهايت نیروهای آموزش ديده و متخصص را در اختیار جامعه میگذارند. از عوامل اساسی توسعه
پايدار و همه جانبه، توجه ويژه به جوانان مخصوصا دانشجويان است.
سرمايه اجتماعی از مهمترين مفاهیم رو به رشد در علوم اجتماعی است و دامنه كاربرد آن در
ديگر علوم نیز رو به افزايش است و به گمان برخی از انديشمندان، عالج مشکالت جامعه مدرن
محسوب میشود. تحقیقات در اين زمینه، از تاثیر مثبت آن در حل بسیاری از مشکالت و بهبود
وضعیت جامعه خبر می دهد. در دهههای اخیر، هدف برنامههای توسعه اجتماعی، بهبود كیفیت
زندگی و بهزيستی انسانها دانسته شده است. به تعبیر ديگر توجه همزمان به ابعاد اجتماعی،
سیاسی و فرهنگی توسعۀ، نه تنها به عنوان ابزاری جهت برخورد با پیامدهای منفی توسعه بلکه به
عنوان هدف اصلی توسعه مورد تأكید قرار گرفت و به تعبیر اسمیت
) 22 ) رويکرد به كیفیت
زندگی از فرايند محور به پیامدمحوری گذر كرده است )اسمیت ترجمه: حاتمی نژاد و حکمت
شاهی،812 .)
امروزه سالمت اجتماعی در كنار سالمت جسمی، روانی و معنوی نقش و اهمیت گستردهای يافته
است. به گونهای كه ديگر سالمت فقط عاری بودن از بیماریهای جسمی و روانی نیست، بلکه
چگونگی عملکرد انسان در روابط اجتماعی و چگونگی تفکر او از اجتماع نیز از معیارهای ارزيابی
سالمت فرد در سطح كالن جامعه به شمار میرود )سام آرام، 818 .) سالمت اجتماعی به
چگونگی وضعیت ارتباط فرد با ديگران در جامعه (جامعه پذيری فرد( اشاره دارد .سالمت
اجتماعی بر ابعادی از سالمت تأكید دارد كه مربوط است به ارتباط فرد با افراد ديگر يا
جامعههای كه در آن زندگی میكند. همچنین سالمت اجتماعی دربرگیرندة عواملی است كه در
كنار يکديگر نشانگر كمیت و كیفیت عمل افراد در زندگی اجتماعی است، كه عبارتند از
شکوفايی اجتماعی، انطباق اجتماعی، انسجام اجتماعی، پذيرش اجتماعی و مشاركت اجتماعی.
با توجه به جوان بودن جامعۀ ايران، اين جمعیت جوان با نقش اصلیترين سرمايه برای توسعه،
نیازمند توجه به سالمتی و به خصوص سالمت اجتماعی و نحوة تعامالت در شبکههای اجتماعی
است. از سوی ديگر جوان بدون سالمت روانی و اجتماعی كافی و مناسب نمیتواند با چالشهای
ناشی از ايفای نقش های اجتماعی سازگار شود و خود را با هنجارهای اجتماعی تطبیق دهد .از
سويی ديگر خودكارآمدی، مهمترين عامل ايستادگی جوان در برخورد با چالشهای زندگی و
تضادهای آن، ممکن است دستخوش تغییرات خاص اين دوره از تحول قرار گیرد. بنابراين توجه به
سالمت اجتماعی قشر جوان در نقش آينده سازان جامعه، برای رسیدن به جامعهای سالم، پويا و
توسعه يافته ضروری مینمايد. بر اين اساس، در جوامع در حال توسعه بايد تالش شود تا میزان

. Smeith
سالمت اجتماعی افراد جامعه ارتقا يابد. يکی از راههای ارتقای سالمت اجتماعی، شناخت عواملی
است كه بر ارتقای اين جنبه از سالمت و نیز كیفیت زندگی افراد تأثیر گذارند )حسینی، 811.)
ارزيابی كیفیت زندگی در يک جامعه و دستیابی به عوامل مؤثر بر آن میتواند در هر نظام برای
طراحی برنامههای كاربردی و مؤثر ياری دهنده باشد و در نهايت به افزايش رفاه و رضايتمندی
افراد آن جامعه منجر شود. به عالوه هر اندازه كیفیت زندگی به طور مستمر ارتقا يابد از آسیبهای
روانی و اجتماعی مانند بیماریهای روانی و سرخوردگیها، احساس بیگانگی )از جامعه و از خود)،
احساس سرگشتگی، احساس بیهودگی و نارضايتی از زندگی و بزهکاريها و ناهنجاريهای اجتماعی
كاسته میشود )حاج يوسفی، 819.)
دانشجو پس از ورود به دانشگاه با محیط جديدی روبه رو میشود كه با زندگی و محیط اجتماعی
گذشتهاش متفاوت است، ودر دوران تحصیل نیز با مسائل و مشکالت بسیاری مواجه خواهد شد
كه هر يک ممکن است به سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی او خدشه وارد كنند ،درحالیکه
سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی او تابعی از عوامل مختلف اجتماعی و فرهنگی ناشناخته است
،لذا كامالًضروری بنظرمی رسد كه، به مطالعه رابطه بین سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی
دانشجويان دانشگاه آزاد اسالمی تهران مركزی بپردازيم.
مبانی نظري تحقیق
در حوزه مطالعات اجتماعی، مفهوم سازی سالمت دامنه وسیعی را در برمیگیرد كه از يک
طرف شامل ديدگاهی است كه سالمت را به عنوان منبعی محیطی تلقی میكند، بنابر اين سالمت
را برحسب ساختارهای اجتماعی بگونهای خاص تعريف میشود. در طرف ديگر ديدگاهی قرار دارد
كه سالمت را به عنوان فرايندی شناختی- ادراكی در نظر میگیرد كه در فرد نهفته است، بنابراين
سالمت را برحسب ادراكات ذهنی و كیفی تعريف میكند. دراين بین برخی ديگر سالمت را از هر
دو ديدگاه در نظر میگیرند و سالمت را برحسب ساختارهای رابطهای و نیز فرايندهای شناختی-
ادراكی تعريف میكنند )پرهام، 814 .) كییز در سال 441 پنج بعد سالمت اجتماعی خود را
تحت تاثیر مدل سالمت پیشنهاد كرد كه در سطوح فردی قابل استفاده است. طبق نظريه كییز
حلقه مفقوده در تاريخچه مطالعات مربوط به سالمت پاسخ به اين سوال است: آيا ممکن است
كیفیت زندگی و عملکرد شخصی افراد را بدون توجه به معیارهای اجتماعی ارزيابی كرد؟ كییز در
پاسخ با اين سوال مفهوم سالمت اجتماعی را به معنی ارزيابی فرد از عملکردش در برابر اجتماع به
عنوان يکی از ابعاد مهم سالمتی مطرح كرد. كییز معتقد است كه كیفیت زندگی و عملکرد
شخصی فرد را نمیتواند بدون توجه به معیارهای اجتماعی ارزيابی كند و عملکرد خوب در زندگی
چیزی بیش از سالمت روانی است و تکالیف و چالشهای اجتماعی را نیز در بر میگیرد. بنابراين
بین سالمت روانی و سالمت اجتماعی فاصله نزديکی وجود دارد. همچنین مطالعات نشان داده
است كه معیارهای سالمت اجتماعی همبستگی مثبتی با معیارهای سالمت روانی دارد اما بايد
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 1
توجه كرد كه میزان سالمت روانی بیانگر رضايت و عاطفه مثبت فرد در ارتباط با زندگی به معنای
كلی )نه فقط زندگی اجتماعی( است. ابعاد سالمت روانی يک بازتاب درونی از سازگاری فرد و
ديدگاه او نسبت به زندگی را ارائه نمیدهد. بنابراين در حالی كه سالمت روانی بیانگر بعد
خصوصی و شخصی ارزيابیهای عملکرد فرد است، سالمت اجتماعی بیشتر به ابعاد اجتماعی و
عمومی كه افراد توسط آن عملکردشان را در زندگی ارزيابی میكنند نشان میدهد. كییز با توجه
به مفهوم پردازیهای نظری از سالمت اجتماعی يک مدل 9 بعدی قابل سنجش ارائه داد:
شکوفايی اجتماعی: دانستن و اعتقاد داشتن به اين كه جامعه به شکل مثبتی درحال رشد است.
همبستگی اجتماعی: به اعتقاد به اينکه اجتماع قابل فهم، منطقی و قابل پیش بینی است. انسجام
اجتماعی: احساس بخشی ازجامعه بودن، فکركردن به اينکه فرد به جامعه تعلق دارد، احساس
حمايت شدن از طريق جامعه و سهم داشتن درآن. پذيرش اجتماعی: داشتن گرايشهای مثبت
نسبت به افراد، تصديق كردن ديگران و بطوركلی پذيرفتن افراد علیرغم برخی رفتار سردرگم
كننده و پیچیده آنها. مشاركت اجتماعی: اين احساس كه افراد چیزهای باارزشی برای ارائه به
جامعه دارند. اين تفکركه فعالیتهای روزمره آنها بوسیله جامعه ارزش دهی میشود )اسالمی نسب،
814 .) بعد سالمت اجتماعی شامل سطوح مهارتهای اجتماعی و توانايی شناخت هر شخص از
خود به عنوان عضوی از جامعه بزرگتر است. بطور كلی از ديد سالمت اجتماعی هر كسی عضوی از
خانواده و عضو يک جامعه بزرگتر به حساب میآيد و بر شرايط اقتصادی و اجتماعی و رفاه شخص
در رابطه با شبکه اجتماعی توجه میشود. ريشه سالمتی اجتماعی در محیط زيستی مادی مثبت
يعنی متوجه بر موضوعهای اقتصادی و اقامتی و محیط زيستی انسانی مثبت است كه شبکه
اجتماعی مشخص را در نظر میگیرد )بهرامی، 819 .) اليکوك
سالمت اجتماعی را به صورت
شرايط و رفاه افراد در شبکه روابط اجتماعی شامل خانواده، اجتماع و ملت تعريف میكند. بركمن
معتقد است تاثیر شبکه اجتماعی بر سالمت فرد عبارت است از »پرورش روحیه مشاركت و
درگیری اجتماعی فرد در فرآيندههای اجتماعی«. مشاركت و درگیری اجتماعی از عملکرد
پیوندهای بالقوه در فعالیتهای زندگی ناشی میشود. سپری كردن اوقات خود با دوستان، حضور
در كاركردهای اجتماعی، مشاركت در نقشهای اجتماعی و شغلی، گرايش به فعالیتهای مذهبی و
تفريح كردن به همراه گروه از نمونههای بارز درگیری اجتماعی میباشند. بنابراين از طريق
فرصتهايی به واسطه عضويت در شبکههای اجتماعی برای فرد فراهم میشود تا در رويدادهای
اجتماعی شركت كنند شبکههای اجتماعی نقشهای اجتماعی معنیداری از قبیل نقشهای
اجتماعی شغلی، خانوادگی و والدينی را تعريف میكنند و از اين طريق سالمت اجتماعی فرد را نیز
ارتقاء میدهد. عالوه بر اين مشاركت در درون شبکه فرصتهايی را برای رفاقت، مصاحبت و
معاشرت فراهم میكند كه اين رفتارها و نگرشها و پیوندها به زندگی فرد معنی میبخشد و اين
امر در سالمتی اجتماعی فرد تاثیر بسزايی میگذارد )رجبی پور،842 .) دنالد در سال

likouk
414 تعريف مهم و قابل استفاده زير را در تعريف سالمت اجتماعی بیان كرد: )سالمت اجتماعی
يعنی كیفیت و كمیت تساوی افراد و وسعت درگیر شدن اشخاص با اجتماع(. الرسون سالمت
اجتماعی را به عنوان بخشی از سالمت فردی میداند و معتقد است كه اين سالمت فردی میزان
واكنش درونی افراد است كه به صورت احساسات، افکار، رفتار، رضايت يا عدم رضايت از محیط
اجتماعیشان نشان داده میشود. الرسون
در واقع سالمت اجتماعی را به عنوان گزارش فرد از
كیفیت روابطش با افراد ديگر )نزديکان و گروههای اجتماعی( كه وی عضوی از آنهاست تعريف
میكند و معتقد است كه مقیاس سالمت اجتماعی بخشی از سالمت فرد را میسنجد و شامل
پاسخهای درونی فرد )احساس، تفکر و رفتار( است كه نشانگر رضايت يا فقدان رضايت از زندگی و
محیط اجتماعیش میباشد. مدل سالمت اجتماعی كه توسط ريف مطرح شد مفهوم سالمت
اجتماعی را شامل ابعاد عملکرد مثبت ذهن و روان میدارند اين ابعاد عبارتند از: »پذيرش خود،
روابط مثبت باديگران، تسلط برمحیط، هدفمند بودن در زندگی و استقالل« )نبوی،842 .) نظريه
حمايت اجتماعی اسپینوزا و ولمن )444 ) نیازهای افراد از طريق منابعی كه در اختیارشان قرار
میگیرد، تامین میشود. منابع شکلهای متفاوتی دارند كه عبارتند از: ابزاری، اطالعاتی، عاطفی و
امکانات ساختاری كه جوامع فراهم مینمايند. از طرفی دارای شیوههای متفاوت است كه جدا از
نوع نظام اجتماعی همیشه وجود دارد. افراد بر اساس روابط اجتماعی و نوع پیوندهايی كه دارند از
منابع حمايتی برای برطرف كردن نیازهايشان استفاده میكنند. به طوری كه هر اندازه روابط
اجتماعی گسترده تر باشد، میزان دسترسی به منابع حمايتی را بیشتر میكند )پازند، 814 .)
نظريه )رز و وو( ابتدا حمايت اجتماعی را اينگونه تعريف میكنند كه حمايت اجتماعی عبارت است
از »احساس فرد در مورد اين كه از سوی ديگران مراقبت میشود، دوست داشته میشود، مورد
اعتماد بقیه است، به عنوان يک شخص برای ارزش قايلند و در نهايت به عنوان بخشی از شبکه
ارتباطی محسوب میشود و دارای تعهدات متقابل است«. و بالفاصله مطرح میكنند كه افراد
تحصیل كرده از سطوح باالتری از حمايت اجتماعی برخوردارند و همین امر سطح سالمت روانی و
اجتماعی آنان را ارتقاء میدهد. »استیرتیر« در مفهوم سازیاش از حمايت اجتماعی خاطر نشان
میكند كه اغلب تحقیقات اجتماعی و فرمول بندیها روی سه نوع حمايت اجتماعی تاكید دارند.
حمايت اداركی، حمايت اجتماعی صورت گرفته و در هم فرو رفتگی اجتماعی اشاره به ارتباط
واقعی افراد با ديگران مهم در زندگیشان دارد. ابزارهايی كه حمايت اجتماعی را به عنوان در فرو
رفتگی اجتماعی مفهوم سازی كردهاند، بر شبکه اجتماعی تمركز دارند. يعنی ارتباطات غیر
مستقیم و مستقیمی كه افراد را با خانواده و دوستان و همساالنشان پیوند میدهد. اين ارتباطات
معرف منابع اجتماعی است كه كاركردهای حمايت اجتماعی را بالقوه در زمان بحران انجام
میدهد. در هم فرو رفتگی اجتماعی به احساس تعلق فرد به جامعه مربوط میشود و بر فقدان از
خود بیگانگی و انزوای اجتماعی داللت دارد. حمايت اجتماعی ادراكی را به عنوان )ارزيابی

larousn
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 4
شناختی( روابط فرد با ديگران در نظر میگیرد. اندازهگیری حمايت اجتماعی اداركی نشان میدهد
كه هرگونه رابطه فرد با محیط اش به حمايت اجتماعی منجر نمی شود. مگر اينکه فرد آن
حمايتها را برای ارضای نیازهايش مناسب و قابل دسترس بداند. )توايت مونرو، 814 .) در برخی
موارد نیز تالش برای ارايه حمايت اجتماعی به دلیل نامناسب بودن، كوتاه مدت بودن و تعارض آن
با نیازها و انتظارات دريافت كننده حمايت با شکست مواجه میشود. حمايت اجتماعی صورت
گرفته به رفتارها يا اعمال خاص اشاره دارد كه توسط ديگران انجام میگیرد، به طوری كه آنها
عمال اشکالی از حمايت را ارايه میدهند. سنجش حمايت اجتماعی صورت گرفته بر آن چیزی
تاكید دارد كه افراد به طور واقعی در فراهم آوردن حمايت اجتماعی انجام میدهند قابل ذكر است.
بنابراين اظهار محققان حمايت اجتماعی مفهومی پیچیده و چند بُعدی است. واكس خاطر نشان
میكند كه هیچ تعريف منفرد و مجزايی از حمايت اجتماعی به وجود نمیآيد، زيرا حمايت يک
فرايند سازه است. استريتر ) 44 ) در نظريه خود به اين مورد اشاره دارد كه منبع حمايت
اجتماعی از مهمترين مسايلی است كه بايد به آن پاسخ گفت و جواب به اين پرسش، پايه گذار
نگرشی است كه اختالف اساسی در علت يابی حمايت را بوجود میآورد. عدهای منابع حمايتی را
در درون جامعه و روابط آن جستجو میكنند. يعنی به روابـط، چـگونگی روابـط و تعـداد روابـط
فـرد با ديگـران میپردازند. البته منظور از ديگران، ديگرانی است كه با فرد كنش و واكنش دارند و
ارتباط انها نیز تقريبا پايدار است. اين نوع نگرش جنبه جامعه شناختی دارد )سجادی، 811 .) بر
اساس نظر دوركیم، انسجام اجتماعی دارای دو عنصر اساسی است. ا- حمايت اجتماعی – كنترل
اجتماعی. »حمايت اجتماعی« با فراهم كردن باندهای اجتماعی، افراد را به هدف مشترك دلبسته
ساخته و نسبت به موضوعات اجتماعی عالقمند میكند. روابط اجتماعی مبادله متقابل و با ثبات
ايدهها و احساسات را از كل به فرد و از فرد به كل ايجاد میكند. حمايت اخالقی متقابل، به جای
اينکه فرد را به حال خود رها كند، او را در قدرت جمعی مشاركت میدهد و در انرژی جمعی
سهیم میكند. از ديدگاه »دوركیم«، هنگامی كه رابطه فرد با جامعه ضعیف يا قطع میشود به
عبارت ديگر فرد منزوی میشود، انتقال پیوسته ايدهها و احساسات صورت نمی گیرد. مراوده و
مبادله اجتماعـی كند و متناوب میگردد، فرد مورد حمايت اجتماعی قرار نمی گیرد و هیچ
كنترلی بر او اعمال نمیشود. در چنین شرايطی انزوای اجتماعی بوجود میآيد. به اين معنا كه فرد
هیچ تعهدی را نسبت به اهداف و ارزشهای جامعه از جمله »ارزش زيستن« احساس نمیكند.
انزوای اخالقی به نوبه خود ناامیدی، بیهدفی، احساس بیمعنايی، غم، اندوه و افسردگی را به
دنبال دارد. »دوركیم« در تبیین اين زنجیره علتی كه نهايتا به خودكشی میانجامد، نقش
گرايشات فرد گرايانه را مهم ارزيابی میكند )حسینی، 811 .) رايجترين تعريف مربوط به حمايت
اجتماعی از »لیندزی« است كه به در دسترس بودن و كیفیت روابط با افرادی كه منابع حمايتی را
در مواقع مورد نیاز فراهم میكنند، تاكید دارد، معتقد است كه اقوام، خانواده، دوستان، آشنايان و
… خدماتی عینی را فراهم میكنند كه موجب میشود يک فرد احساس مراقبت، دوست داشته
شدن، عزت نفس و ارزشمند بودن كند و خود را جزيی از شبکه ارتباطی بداند و اظهار میدارد كه
حمايت اجتماعی برای هر فرد يک ارتباط امن بوجود میآورد كه احساس محبت و نزديکی از
ويژگیهای اصلی اين ارتباط است و نیازهای افراد از طريق منابعی كه جامعه در اختیارشان
میگذارد تامین میشود كه اين منابع شکلهای متفاوت دارند كه عبارتند از: ابزاری، اطالعاتی و
عاطفی. افراد بر اساس روابط اجتماعی و نوع پیوندهايی كه دارند از منابع حمايتی برای برطرف
كردن نیازهايشان استفاده میكنند. بطوری كه هر اندازه روابط اجتماعی گستردهتر باشد، میزان
دسترسی بر منابع حمايتی را بیشتر میكند. با توجه به جوان بودن جامعۀ ايران، اين جمعیت جوان
با نقش اصلی ترين سرمايه برای توسعه، نیازمند توجه به سالمتی و به خصوص سالمت اجتماعی و
نحوة تعامالت در شبکههای اجتماعی است. از سوی ديگر جوان بدون سالمت روانی و اجتماعی
كافی و مناسب نمیتواند با چالشهای ناشی از ايفای نقشهای اجتماعی سازگار شود و خود را با
هنجارهای اجتماعی تطبیق دهد. از سويی ديگر خودكار آمدی، مهمترين عامل ايستادگی جوان در
برخورد با چالشهای زندگی و تضادهای آن، ممکن است دستخوش تغییرات خاص اين دوره از تحول
قرار گیرد. بنابراين توجه به سالمت اجتماعی قشر جوان در نقش آيندهسازان جامعه، برای رسیدن
به جامعهای سالم، پويا و توسعه يافته ضروری مینمايد. بر اين اساس، در جوامع در حال توسعه بايد
تالش شود تا میزان سالمت اجتماعی افراد جامعه ارتقا يابد. يکی از راههای ارتقای سالمت
اجتماعی، شناخت عواملی است كه بر ارتقای اين جنبه از سالمت و نیز كیفیت زندگی افراد تأثیر
گذارند )حسینی، 811 .) ارزيابی كیفیت زندگی در يک جامعه و دستیابی به عوامل مؤثر بر آن
میتواند درهر نظام برای طراحی برنامههای كاربردی و مؤثر ياری دهنده باشد و درنهايت به افزايش
رفاه و رضايتمندی افراد آن جامعه منجر شود. به عالوه هر اندازه كیفیت زندگی به طور مستمر ارتقا
يابد از آسیبهای روانی و اجتماعی مانند بیماریهای روانی و سرخوردگیها، احساس بیگانگی )از
جامعه و از خود(، احساس سرگشتگی، احساس بیهودگی و نارضايتی از زندگی و بزهکاريها و
ناهنجاريهای اجتماعی كاسته میشود )حاج يوسفی، 819 .) بر همین اساس با توجه به اينکه
سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی تابعی از عوامل مختلف اجتماعی و فرهنگی است و دانشجو پس
از ورود به دانشگاه با محیط جديدی روبه رو میشود كه با زندگی و محیط اجتماعی گذشتهاش
متفاوت است، و نیز در دوران تحصیل نیز با مسائل و مشکالت بسیاری مواجه خواهد شد كه هر يک
ممکن است به سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی او خدشه وارد كند. بنابراين با توجه به مسائل
مطرح شده، پژوهش حاضر قصد دارد به بررسی بین سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی دانشجويان
دانشگاه آزاد تهران مركزی بپردازد.
چارچوب نظري تحقیق
برای آگاهی از رابطه میان سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی مطالعه مقدماتی انجام گرفت و
نظريات و ديدگاههای انديشمندان مختلف درباره موضوع مورد بررسی قرار گرفت. برخی از اين
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران
نظريات و مدلها اساس و زيربنای فرضیات و متغیرهای مورد بررسی را تشکیل میدهند. بطور كلی
مفهوم سالمت اجتماعی به عنوان متغیر مستقل در پژوهش از مدل »كبیز« مورد بررسی قرار داد.
ابعاد پنج گانه سالمت اجتماعی كه توسط »كبیز« مطرح گرديده است زير بنای متغیر مورد نظر را
تشکیل میدهد كه شامل شکوفايی اجتماعی، انسجام اجتماعی، همبستگی اجتماعی، پذيرش
اجتماعی و مشاركت اجتماعی. بر اساس بُعد شکوفايی اجتماعی ارزيابی توان بالقوه و مسیر تکاملی
اجتماع و باور به اينکه اجتماع در حال يک تکامل تدريجی است و توانمندیهای بالقوه برای تحول
مثبت دارد كه از طريق نهادهای اجتماعی و شهروندان شناسايی میشود. افراد سالمتر در مورد
شرايط و آينده اجتماع امیدوار هستند. آنها میتوانند پتانسیلی را كه در يک اجتماع به هم پیوسته
وجود دارد، تشخیص دهند و باور دارند كه جهان میتواند برای انسانهايی چون آنها بهبود يابد. بُعد
همبستگی اجتماعی از سالمت اجتماعی، اجزای اصلی رهیافتهای فردگرايانه را اتخاذ و آنها را در
سطح كالن توسعه میدهد. اين رهیافت توضیح میدهد كه خصوصیات فردی رابطه نزديکی با
شرايط اجتماعی دارد و خلق و خوی افراد تحت تاثیر محیط طبیعی و اجتماعی كه در آن زندگی
میكنند قرار میگیرد. بُعد انسجام يا يکپارچگی اجتماعی سنجشی برای كیفیت روابط افراد در
رابطه با جامعه و اجتماع میباشد. افراد بايد سعی كنند تا يک حس تعلق به كل دنیا را در
خودشان بوجود بیاورند، نه در تمام طول زندگی فقط وابسته به دوست داشتن غیر مشروط
خانواده و دوستان باشد. افراد سالم احساس میكنند كه قسمتی از جامعه هستند. بنابراين انسجام
آن درجهای است كه در آن مردم احساس میكنند كه چیز مشتركی بین آنها و كسانی كه واقعیت
اجتماعی آنها را میسازند، وجود دارد. همچنین يکپارچگی آن درجهای است كه مردم احساس
میكنند كه متعلق به جامعه و اجتماعشان هستند. در بُعد پذيرش اجتماعی، افرادی كه در اين
بُعد از سالمت برخوردارند، اجتماع را به صورت يک مجموعه كلی و عمومی كه از افراد مختلف
تشکیل شده، درك میكنند و به ديگران به عنوان افراد با ظرفیت و مهربان اعتماد دارند. بُعد
مشاركت اجتماعی منظور باوری است كه طبق آن فرد خود را عضو حیاتی اجتماع میداند و فکر
میكند چیز ارزشمندی برای عرضه به دنیا دارد. اين افراد تالش میكنند كه احساس دوست
داشته شدن كنند و در دنیايی كه صرفاً به دلیل انسان بودن برای آنها ارزش قائل است، سهیم
باشند. در واقع بُعد اجتماعی سالمت، شامل سطوح مهارتهای اجتماعی، عملکرد اجتماعی و
توانايی شناخت هر شخص از خود به عنوان عضوی از جامعه بزرگتر است. بطور كلی از ديد
سالمت اجتماعی هر كسی عضوی از خانواده و عضو يک جامع بزرگتر به حساب میآيد و بر
شرايط اقتصادی و اجتماعی و رفاه شخص در رابطه با شبکه اجتماعی توجه میشود. در بحث
متغیر مستقل يعنی كیفیت زندگی اصطالحی رايج است كه محققان آن را به طور گسترده از
جنبههای مختلف بررسی كردند. با وجود كاربرد وسیع اين اصطالح، كیفیت زندگی هنوز تعريف
جهانی ندارد.برخی كیفیت زندگی را به معنای زندگی خوب داشتن و احساس رضايت از زندگی
)444 ) میزان برخورداری فرد، البته نه فقط تعريف كردهاند )جمشیدی، 81 .) گیووانی و پل
برخورداری از چیزهايی كه به دست آورده، بلکه از ساير گزينههايی كه فرصت انتخاب آنها را دارد.
به بیان ديگر، كیفیت زندگی به آزادی برای رسیدن و نرسیدن به موفقیت و آگاهی از فرصتهايی
واقعی وابسته است كه فرد در مقايسه با ديگران در اختیار دارد )رضوانی و منصوريان، 811 .) در
سمینار جهانی سازمان ملل متحد در دانمارك، در ارتباط با مسائل جهان سوم كیفیت زندگی چنین
تعريف میشود: شرايط بهتر تغذيه، پوشاك، مسکن، و محیط زيست انسانی، بهداشت و آموزش و
پرورش و ايجاد فرصتهايی برای كنش متقابل اجتماعی، كسب مهارتهای شغلی، گسترش
همبستگی عمومی در مشاركت اجتماعی و سیاسی )حاج يوسفی، 819 .) گروه كیفیت زندگی
سازمان بهداشت جهانی، QOL را اين گونه تعريف میكند”: ادراك افراد از موقعیتشان در زندگی
در حوزههای فرهنگی و نظام ارزشی كه در آن زندگی میكنند و در ارتباط با اهداف، انتظارات و
استانداردها و نگرانیهايشان )نیلسون و همکاران، 221 .) گودمن در تحقیقات خود به اين نتیجه
رسید كه دو عامل بر كیفیت زندگی مؤثر است. عامل اول را ابزاری و عامل دوم را ارتباطی بیان
میكند كه بازتاب كیفیت ارتباط بین فردی است. اين دو عامل مشابه نیازهای دوم و سوم مازلو
يعنی نیاز به امنیت و تعلق داشتن است. كالمن هم معتقد است زمانی میتوان گفت كه كیفیت
عالی برای زندگی وجود دارد كه امیدهای فرد با تجارب وی تطابق داشته باشد و خالف اين وضعیت،
دربارة كیفیت پايین زندگی صدق میكند )مختاری و نظری، 814 .) كییز )224 ) معتقد است
بهداشت روانی، كیفیت زندگی و عملکرد شخصی فرد را نمی توان بدون توجه به معیارهای اجتماعی
ارزيابی كرد و عملکرد خوب در زندگی چیزی پیش از سالمت روانی، هیجان و شامل تکالیف و
چالشهای اجتماعی است )رفیعی، 814 .) مطالعات مربوط به سالمت با استفاده از مدلهای
زيستی، بیشتر بر وجه خصوصی از سالمت تأكید دارند، ولی افراد درون ساختارهای اجتماعی و
ارتباطات قرار دارند و با چالشها و تکالیف اجتماعی بیشماری روبهرو هستند )اكبريان و همکاران،
.) 814
روش شناسی تحقیق

. Giovanni, A. paolo
کیفیت زندگی سالمت اجتماعی
شکوفایی
مشارکت
انطباق اجتماعی
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 8
با توجه به شاخصها و اهداف تحقیق، پژوهش حاضر يک پژوهش توصیفی از نوع پیمايشی
است كه هم میتوان با سرشماری، كل جامعه را مورد بررسی قرار داد و هم بر اساس انتخاب
نمونهای تصادفی كه معرف از افراد جامعهی پژوهشی و پاسخ آنها به يک مجموعه پرسش با
استفاده از پرسشنامه صورت میگیرد، پرداخت.
فرضیههاي پژوهش
فرضیه اصلی
بین سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
فرضیات اختصاصی
. بین مولفه )انسجام( سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
. بین مولفه )پذيرش( سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
8 .بین مولفه )شکوفايی( سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
4 .بین مولفه )مشاركت( سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
9 .بین مولفه )انطباق اجتماعی( سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
جامعه آماري و نمونه آماري
جامعه آماری اين پژوهش كلیه دانشجويان دانشگاه آزاد اسالمی واحد تهران مركزی می باشد.
روش نمونه گیري
روش نمونه گیری در اين پژوهش نمونه گیری تصادفی طبقه ای و حجم نمونه ،
براساس جدول مورگان تعداد )42 نفر( انتخاب و پرسشنامه های مورد نظر بر روی
آزمودنیها اجرا گرديده است.در اين پژوهش جهت برای جمعآوری اطالعات از ابزار
پرسشنامه استفاده شده است،كه به تعداد نمونه آماری مورد نظر بین افراد توزيع شده
است. واز پرسشنامه سالمت اجتماعی كییز
كه دارای 88 ماده ،و 9 مولفه )انسجام،
پذيرش، شکوفايی، مشاركت، انطباق اجتماعی( را در مقیاس طیف لیکرت با گزينههای
)كامال موافقم، تا حدودی موافقم، بینظر، تا حدودی مخالفم و كامال مخالفم( میسنجد.
همچنین پرسشنامۀ كیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی با ابعاد چهارگانۀ كیفیت
زندگی، يعنی )سالمت جسمانی، سالمت روانی، سالمت روابط اجتماعی و سالمت
محیط( استفاده میشود. همچنین از پرسشنامه مشخصات دموگرافیک كه شامل )سن،
جنس، وضعیت تاهل، تحصیالت، وضعیت اشتغال، … تهیه و مورد استفاده قرار گرفت.
میزان پايايی و اعتبار پرسشنامه سالمت اجتماعی كییز )441 ،) با استفاده از روش باز
آزمايی )يکپارچگی اجتماعی 1/2 ،انسجام اجتماعی12/2 ،پذيرش اجتماعی 19/2 ،
مشاركت اجتماعی 1/2 ،انطباق اجتماعی 11/2 )كه در هر پنج شیوه، نشانگر پايايی

– keyees
باالی آزمون بوده است. نتیجه بررسیهای او نشان داد كه اين پرسشنامه از اعتبار
بااليی برخوردار است. در پژوهش حاضر میزان پايايی پرسشنامه سالمت اجتماعی
براساس ضريب آلفای كرونباخ )شکوفايی اجتماعی11/2 ،انسجام اجتماعی14/2 ،پذيرش
اجتماعی 48/2 ،مشاركت اجتماعی 4/2 ،انطباق اجتماعی 48/2 )بدست آمده است.
میزان پايايی و اعتبار پرسشنامه كیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت بر روی 11
نفر از مردم تهران انجام گرفت. شركت كنندگان به دو گروه دارای بیماری مزمن و غیر
مزمن تقسیم شدند. پايايی آزمون بازآزمون برای زير مقیاسها به اين صورت به دست
آمد: سالمت جسمی 11/2 ،سالمت روانی 11/2 ،روابط اجتماعی 19/2 ،سالمت محیط
14/2 به دست آمد. سازگاری درونی نیز با استفاده از آلفای كرونباخ محاسبه شد در
زمینه سالمت جسمانی 1/2 ،سالمت روان 18/2 ،سالمت اجتماعی99/2 ،سالمت
محیطی 14/2 ،بدست آمده بوده است )جات و همکاران، 819 .) در اين پژوهش ضريب
آلفای كرونباخ بدست آمده بر روی نمونه 812 نفری 14/2 بدست آمد. ضريب آلفای
بدست آمده در خصوص هر يک از مولفه های سالمت جسمانی به ترتیب ) 4/2 ،سالمت
روانی 11/2 ،سالمت اجتماعی 4/2 ،سالمت محیطی 11/2 )بدست آمد. نتیجه
بررسیها نشان داد كه اين پرسشنامه از اعتبار بااليی نیز برخوردار است. روش تجزيه و
تحلیل اطالعات آماری مورد استفاده در اين پژوهش در دو بخش آمار توصیفی و آمار
استنباطی انجام شده است. در بخش آمار توصیفی به توصیف ويژگیهای گروه نمونه
آماری در قالب شاخصهای گرايش مركزی و پراكندگی مانند میانگین، میانه، نما،
انحراف معیار، واريانس، كجی، جداول توزيع فراوانی و نمودارها پرداخته شده است. در
بخش آمار استنباطی با توجه به نوع تحقیق و براساس نرمال بودن توزيع دادهها در اين
پژوهش از روشهای آماری ضريب همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغییره بوسیله
نرمافزار spss استفاده شده است.
یافتهها
فرضیه اصلی بین سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی رابطه معنادار وجود دارد.
محاسبه اثر پیش بینی مولفههاي سالمت اجتماعی بر کیفیت زندگی
جدول شماره3 :مدل به دست آمده از رگرسیون خطی با توجه به تاثیر مولفههای سالمت اجتماعی
مدل ضريب همبستگی چندگانه R ضريب تعیین
R
2/911 2/112 انسجام : مدل
2/141 2/148 پذيرش : مدل
2/141 2/4 شکوفايی: 8مدل
2/11 2/484 مشاركت: 4مدل
2/428 2/492 انطباق: 9مدل
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 9
2/481 2/411 اجتماعی: 1مدل
بر اساس جدول فوق ضريب تعیین نشان میدهد كه سالمت اجتماعی 41 درصد میتوانند بر
كیفیت زندگی اثیر داشته باشد.
جدول شماره2 :خالصه تحلیل واريانس در مورد مولفههای سالمت اجتماعی
مدل
مجموع میانگین
مجذور
درجه
آزادی
میانگین
مجذور
آزمون F
سطح معنی
داری

2/222 4 4/1 1 4 /214 1 9 /4 رگرسیون
2/241 818 1/294 مانده باقی
814 14/41 مجموع
مقدارF محاسبه شده در تمامی مدلها در سطح معنی داری 2/2 قادر به تبیین و پیش بینی
متغیر وابسته )كیفیت زندگی( میباشد. حال به منظور تعیین اينکه هر يک از مولفههای سالمت
اجتماعی تا چه اندازه میتوانند كیفیت زندگی را تعیین كنند از ضريب بتا استفاده گرديد كه
نتیجه در جدول زير آمده است:
جدول شماره1 :ضرايب معادله رگرسیون مولفههای سالمت اجتماعی
مدل
ضريب استاندارد نشده
ضريب استاندارد
شده آزمون t
سطح معنی
داری
B خطای استاندارد بتا

2/222 2/411 2/244 /2 8 ثابت عدد
2/222 2/142 2/ 8 2/2 2/ انسجام : مدل
2/222 2/191 2/88 2/2 2/ 81 پذيرش : مدل
2/222 1/424 2/ 81 2/2 2/249 شکوفايی: 8مدل
2/222 2/ 1 2/ 94 2/2 2 2/241 مشاركت: 4مدل
2/222 4/84 2/ 12 2/2 2/ 9 انطباق: 9مدل
2/222 4/ 19 2/ 4 2/2 2 2/ 49 اجتماعی: 1مدل
متغیر مالك: كیفیت زندگی
متغیرهای پیش بین: مولفههای سالمت اجتماعی
همان گونه كه مالحظه میشود، مولفههای سالمت اجتماعی در تحلیل رگرسیون، به طور
معناداری توانسته است تغییرات متغیر مالك يعنی كیفیت زندگی را تبیین كنند. با توجه به
ستون معنی داری مالحظه میشود مولفههای سالمت اجتماعی بر كیفیت زندگی دانشجويان تاثیر
دارد.
بنابراين میتوان نتیجه گرفت مولفههای سالمت اجتماعی بر كیفیت زندگی دانشجويان تاثیر
میگذارند.
فرضیات اختصاصی
به منظور بررسی رابطه معنادار بودن رابطه بین مولفههای سالمت اجتماعی )انسجام، پذيرش،
شکوفايی، مشاركت، انطباق اجتماعی( و كیفیت زندگی از ضريب همبستگی پیرسون استفاده
گرديده است. نتايج فرضیه براساس ضريب همبستگی محاسبه شده در خصوص مولفه )انسجام(
112/2 در سطح معنی داری 2/2 نشان میدهد كه مولفه سالمت اجتماعی )انسجام( با كیفیت
زندگی دانشجويان رابطه معناداری وجود دارد. نتايج فرضیه براساس ضريب همبستگی محاسبه
شده مولفه )پذيرش( 944/2 در سطح معنی داری 2/2 نشان میدهد كه مولفه سالمت اجتماعی
)پذيرش( با كیفیت زندگی دانشجويان رابطه معناداری وجود دارد. به طوری كه هر چقدر مولفه
سالمت اجتماعی )پذيرش( افزايش پیدا كند كیفیت زندگی دانشجويان نیز افزايش میيابد. نتايج
فرضیه 8 براساس مولفه )شکوفايی( 112/2 در سطح معنی داری 2/2 نشان میدهد كه مولفه
سالمت اجتماعی )شکوفايی( با كیفیت زندگی دانشجويان رابطه معناداری وجود دارد. به طوری كه
هر چقدر مولفه )شکوفايی( افزايش پیدا كند كیفیت زندگی دانشجويان نیز افزايش میيابد. نتايج
فرضیه 4 براساس مولفه )مشاركت( 141/2 در سطح معنی داری 2/2 نشان میدهد كه مولفه
سالمت اجتماعی )مشاركت( با كیفیت زندگی دانشجويان رابطه معناداری وجود دارد. به طوری كه
هر چقدر مولفه )مشاركت( افزايش پیدا كند كیفیت زندگی دانشجويان نیز افزايش میيابد. نتايج
فرضیه 9 براساس مولفه )انطباق اجتماعی( 129/2 در سطح معنی داری 2/2 نشان میدهد كه
مولفه سالمت اجتماعی )انطباق اجتماعی( با كیفیت زندگی دانشجويان رابطه معناداری وجود
دارد. به طوری كه هر چقدر مولفه )انطباق اجتماعی( افزايش پیدا كند كیفیت زندگی دانشجويان
نیز افزايش میيابد.
جدول4 :نتايج ضريب همبستگی پیرسون در خصوص تاثیر مولفههای سالمت اجتماعی)انسجام، پذيرش،
شکوفايی، مشاركت، انطباق اجتماعی( و كیفیت زندگی دانشجويان
مولفه های سالمت اجتماعی كیفیت زندگی سطح معنی داری تعداد
42 2/222 2/112 )انسجام )مولفه
42 2/222 2/944 )پذيرش )مولفه
42 2/222 2/112 )شکوفايی )مولفه
42 2/222 2/141 )مشاركت )مولفه
42 2/222 2/129 )اجتماعی انطباق )مولفه
بحث و نتیجه گیري
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 1
سالمت بخشی از سرمايۀ انسانی هر جامعه است. از ديدگاه فردی، عامل سالمت جزء پیش نیازها
و شرايط اصلی اشتغال، فعالیت اقتصادی و اجتماعی انسانها در ساير جوامع به شمار میرود.
سالمت، از جنبۀ روانی و اجتماعی نیز بر مواردی مانند میزان همسويی افراد با جامعه و درك افراد از
جامعۀ خود اثر میگذارد و كیفیت نیروی كار يک جامعه را تعیین میكند )ارفعی عین الدين،
811 .) در اين پژوهش نتايج نشان داد كه بین مولفههای سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی
دانشجويان رابطه معناداروجود دارد. با توجه به اين كه يکی از اصول كلی در سالمت روانی و
اجتماعی شناسايی احتیاجات و غرايز و رفع اين احتیاجات و نیازها جهت سالم سازی محیط
اجتماعی و فردی است توجه به نیازهای افراد باعث ايجاد امنیت خاطر در آنها شده و در تعادل
روانی آنها موثر است و بالعکس عدم نوجه و يا عدم توان تهیه مايحتاج آنها باعث آشفتگی روانی و
برهم خوردن تعادل روانی آنها میشود. بررسی نتايج ارتباط بین سطح سالمت اجتماعی و كیفیت
زندگی دانشجويان، بیانگر ارتباط معنادار بین دو متغیر نامبرده است و از طرفی وجود ارتباط
معنادار و مثبت بین دو متغیر سطح سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی دانشجويان بیانگر اين نکته
است كه اين فرضیه يعنی ارتباط معنادار بین سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی دانشجويان تأيید
میشود. با توجه به اينکه پژوهش فوق در زمینه تاثیر مولفههای سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی
دانشجويان صورت گرفته شده بود همخوان بود، با نتايج پژوهش طل و همکاران )811 ) كه به
بررسی سبک زندگی ارتقاء دهنده سالمت و رابطۀ آن با كیفیت زندگی در دانشجويان مقطع
كارشناسی دانشکدة بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان پرداخته بود. نتايج به دست آمده از اين
تحقیق حاكی از آن بود كه بین كیفیت زندگی عمومی دانشجويان و وضعیت جسمانی و مسئولیت
پذيری در قبال سالمت خود، ارتباط آماری معناداری وجود نداشت. همچنین بین كیفیت زندگی
مرتبط با سالمت و فعالیت جسمانی و روابط بین فردی دانشجويان، ارتباط آماری معناداری وجود
نداشت. همچنین نتیجه گیری اين تحقیق نشان داد كه كیفیت زندگی اكثريت دانشجويان خوب
بود. علیزاده و همکاران )848 ) در پژوهشی همبستگی بین مشاركت اجتماعی زنان با كیفیت
زندگی آنان را در شهر كرمان بررسی كردند. يافتههای تحقیق نشان داد كه مشاركت اجتماعی زنان
در 8 درصد موارد مناسب، در 8 درصد موارد متوسط و در درصد موارد نامناسب بود. كیفیت زندگی
نیز در درصد موارد مناسب، در 9 درصد موارد متوسط و در درصد موارد نامناسب بوده است.
همچنین بین مشاركت اجتماعی و كیفیت زندگی همبستگی مستقیم معناداری وجود داشت.
موحدی )814 ) در پژوهشی به تأثیر سالمت اجتماعی بر میزان كیفیت زندگی كاركنان بانک
ملی ايران “پرداخته بوده است. يافتههای تحقیق نشان داد كه بین سالمت اجتماعی و كیفیت
زندگی كاركنان، ارتباط مثبتی وجود دارد و بین سن كارمندان و سنوات خدمت آنها با كیفیت
زندگی نیز ارتباط معناداری وجود داشته است. وجود ارتباط مثبت بین سالمت اجتماعی و وجه
روانی كیفیت زندگی حاكی از اهمیت مسائل روحی و روانی و احساس رضايتمندی در باال بردن
سطح سالمت اجتماعی است. به طوری كه با افزايش فرهمندی و احساس رضايت خاطر بین افراد
جامعه، سالمت اجتماعی باالتری خواهند داشت. وجود ارتباط معنادار بین انسجام اجتماعی و
كیفیت زندگی نشانگر تأثیر مستقیم تعلق خاطر به جامعه بر روی كیفیت زندگی جسمی و روانی
افراد است، به طوری كه میتوان امیدوار بود با افزايش حمايتهای اجتماعی و ايجاد عوامل تعلقآور
و سهیم كردن افراد در سود و زيانهای اجتماعی، كیفیت زندگی و به تبع آن رضايت مندی فردی
افزايش يابد. فقدان ارتباط بین سطح تحصیالت، جنسیت و رستۀ شغلی با كیفیت زندگی ممکن
است تاحدی بیانگر كم اهمیت بودن اين عوامل باشد در مقايسه با سن و سنوات خدمت كه توأم با
تجربه و كسب مهارتهای بیشتر در محیط كاری است. بهمنی و همکاران )818 ) در پژوهشی به
بررسی كیفیت زندگی و ارتباط آن با نگرش دينی دانشجويان پرداختند. براساس نتايج اين پژوهش
كیفیت زندگی نزديک به نیمی از دانشجويان تقريباً متوسط يا كمی بهتر از آن بوده است. لیکن
حدود 9 درصد از آنها شرايط نامطلوبی دارند. عوامل جنسیت، سن و مذهب در كیفیت زندگی بی
تأثیر بود و وضعیت تأهل، اشتغال، سطح تحصیالت و اشتغال والدين بر كیفیت زندگی دانشجويان
تأثیر معناداری داشته است. نجات )814 ) تحقیقاتی انجام دادند كه نتايج نشان داد كه میزان
كیفیت زندگی مردم شهر تهران در همه شاخصههای سالمت جسمی، روانی و محیطی كیفیت
زندگی به طور معناداری پايینتر از سطح سازمان بهداشت جهانی میباشد. اندرسون )449 ) در
اين زمینه معتقد است كه مفهوم كیفیت زندگی با سالمت مشخص میشود و در ارتباط با آن
است. موضوع سالمت از بدو پیدايش بشر در قرون و اعصار متمادی مطرح بوده است، اما هر گاه از
آن سخن به میان آمده عموما بعد جسمی آن مد نظر گرفته و كمتر به ساير ابعاد سالمت به
خصوص به بعد اجتماعی آن توجه شده است. در سال 441 سازمان بهداشت جهانی سالمت
اجتماعی را به عنوان يکی از سطوح كلی فرد شناسايی كرد. پاول )221 ) در پژوهشی به ارتباط
بین عملکردهای ارتباطی، سالمت اجتماعی و معنوی بیماران مبتال به سرطان پرداخته است. نتايج
به دست آمده نشان داده بود كه، همبستگی مثبت و قوی بین سالمت اجتماعی و معنوی،
عملکردهای ارتباطی و كیفیت زندگی وجود دارد. سالمت معنوی به طور معناداری 9 درصد
واريانس كیفیت زندگی را تبیین كرده اگرچه به لحاظ آماری معنادار نبوده است. به نظر كییز
)221 ) افراد در درون ساختارهای اجتماعی و ارتباطات قرار دارند و كیفیت زندگی در زندگی
بیش از سالمت روانی است و تکالیف و چالشهای اجتماعی نیز تعیین كننده هستند. وی سالمت
اجتماعی را به صورت مدل پنج بعدی انسجام اجتماعی، مشاركت اجتماعی، همبستگی اجتماعی،
شکوفايی اجتماعی و پذيرش اجتماعی شاخصبندی میكند و با ارائه مقیاسی با شمول ابعاد
اجتماعی فرد، فرض را بر اين میگذارد كه افراد كیفیت زندگی و عملکرد شخصیشان را با
معیارهای اجتماعیشان ارزشیابی نمايند به اين ترتیب سالمت اجتماعی، در برگیرنده اجزاء و
مؤلفههايی است كه روی هم رفته روشن میسازد كه آيا فرد از كیفیت زندگی مناسبی برخوردار
میباشد يا نه. و به چه میزانی میباشد. با توجه به موارد ذكر شده و نظرات كییز مشخص میشود
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران 4
كه سالمت اجتماعی میتواند بر كیفیت زندگی تاثیر بگذارد و چگونگی و تعیین میزان آن نیاز به
مطالعات و انجام پژوهشهای مختلفی دارد.
پیشنهادات
با توجه به اينکه اين پژوهش پیرامون سالمت اجتماعی و كیفیت زندگی براساس پژوهشهای
صورت گرفته بیان میگردد، بعنوان چارچوبی برای ارائه فعالیتهايی متناسب با جنبههای مختلف
زندگی و تخصیص منابع مورد استناد بر آن میباشد. هر اندازه كیفیت زندگی به طور مستمر ارتقاء
يابد به همان میزان از آسیبهای روانی، سرخوردگیها، احساس سرگشتگی، احساس بیهودگی و
نارضايتی از زندگی كاسته میشود. پايین بودن سطح كیفیت زندگی در بین افراد يک جامعه
میتواند عاملی برای بروز رفتارهای ناهنجار اجتماعی باشد. سالمت اجتماعی به عنوان يکی از ابعاد
سالمتی انسان نقش مهمی در تعامل زندگی اجتماعی هر انسانی دارد. به منظور انجام برنامه ريزی و
سیاستگذاریهای كاربردی و موثر توسط مسئوالن دانشگاهی در جهت ارتقاء كیفیت زندگی
دانشجويان، كسب شناخت نسبت به سالمت اجتماعی و ابعاد آن و فوايد و كاركردهای آن الزم و
ضروری به نظر میرسد. همچنین با توجه به اينکه مباحث مربوط به دانشجويان به ويژه دختران كه
در معرض آسیب بیشتری قرار دارند، از سوی بسیاری از رشتههای علمی مورد غفلت قرار گرفته
است، پرداختن به اين موضوع ضروری و با اهمیت به نظر میرسد. همچنین با توجه به اهمیت
نظری كیفیت زندگی و سالمت اجتماعی، اين پژوهش میتواند به عنوان يک نمونه تحقیق تجربی
مورد استفاده افرادی كه به هر نوعی موضوعی مشابه با اين پژوهش دارند قرار گیرد. از طرفی با
استفاده و استناد به نتايج حاصل از پژوهش میتوان راهبردهای عملی مناسبی را جهت بهبود
كیفیت زندگی دانشجويان با استفاده از بکارگیری راهکارهای افزايش سالمت اجتماعی فراهم كرد.
منابع
. ارفعی عین الدين، رضا. )811 .) رابطه نحوه گذران اوقات فراغت با سالمت اجتماعی )مورد
بررسی جوانان 9 الی 8 سال شهرستان بستان آباد(، پايان نامه كارشناسی ارشد برنامه ريزی
و رفاه اجتماعی، دانشگاه عالمه طباطبايی.
. اسالمی نسب، مسعود. )814 .) بررسی رابطه بین خدمات كمیته امداد در رابطه با سالمت
اجتماعی و فقر بر كیفیت زندگی افراد تحت پوشش اين نهاد. رساله كارشناسی ارشد، دانشکده
علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
8 .اكبريان، مهدی، عبداهلل، تبار درزی، محمد ابراهیم، خاكی.) 814 .) سالمت اجتماعی،
پلیس و احساس امنیت. مجموعه مقاالت نخستین هم انديشی ملی سالمت اجتماعی. ص 4-
. 2
4 .بهرامی،ف.)819 .) عوامل تاثیر گذار در كاهش سالمت اجتماعی و بهداشت روانی در
خصوص روابط زوجین شهرستان اصفهان.پايان نامه ی دوره ی كارشناسی ارشددانشگاه عالمه
طباطبايی.
9 .بهمنی، بهمن، تمدنی، مجتبی و عسگری مجید .)818 .) بررسی كیفیت زندگی و رابطه آن
با نگرش دينی و ملکرد تحصیلی دانشجويان دانشگاه آزاد اسالمی واحد جنوب تهران. طب و
.4 -88-98 شماره، تزكیه
1 .پازند، م ح. )814 .) تاثیر حمايتهای اجتماعی بر رفتار و عملکرد زنان، تهران: انتشارات
دانشگاه عالمه طباطبايی، چاپ اول.
1 .پرهام، سهیل. )814 .) پیرامون كیفیت زندگی و وضعیت اقتصادی و مولفههای حمايت
اجتماعی كه كمیته امداد. رساله كارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
1 .توايت مونرو، آ)814 .) جامعه شناسی اجتماعی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
4 .جمشیدی، مژگان و كرمی، عزت اله. ) 81 .) توسعه روستايی و آثارش بر كیفیت زندگی
زنان: مطالعه موردی شهرستان اقلید فصلنامه روستا و توسعه، شماره:
2. حاج يوسفی، علی. ) 819 .) كیفیت زندگی و راهبردهای اصالحی. فصلنامه مددكاری
اجتماعی. شماره 1.
.حسنی، د. )811،) جامعه شناسی اجتماعی، تهران: انتشارات مرنديز.
.حسینی، سیده فاطمه.) 811 .) بررسی میزان سالمت اجتماعی و عوامل موثر بر آن در
دانشجويان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه عالمه طباطبايی، پايان نامه كارشناسی ارشد
مددكاری اجتماعی،دانشگاه عالمه طباطبايی.
8. رجبی پور، علیرضا. )842 .) كاهش عوامل تقويتكننده فقر، گامی بلند به سوی سالمت
اجتماعی. مقاله ارائه شده در همايش آسیبهای منطقه زاگرس جنوبی.
4. رضوانی. محمدرضا. منصوريان، حسین .) 811 .) بررسی مفاهیم، شاخصها، مدلها و ارائه
مدل پیشنهادی برای نواحی روستايی. فصلنامه روستا و توسعه، شماره: 8.
9. رفیعی، حسن.) 814 .) سالمت اجتماعی ايران :از تعريف اجتماع مدار تا شاخص شواهد
مدار. مجموعه مقاالت نخستین هم انديشی ملی سالمت اجتماعی. شماره 1.
1. سام آرام، عزت اهلل. ) 818 .) بررسی رابطه سالمت اجتماعی و امنیت اجتماعی با تاكید بر
رهیافت پلیس جامعه محور. فصلنامه علمی پژوهشی انتظام اجتماعی، شماره اول.4.
1. سجادی، حمیرا. صدرالسادات، سیدجالل، )811 .) شاخصهای سالمت اجتماعی، فصلنامه
رفاه اجتماعی، سال پنجم، شماره1 .
1. طل، آذر، توسلی، الهه، شريفی راد، غالمرضا و شجاعیزاده، داود .)811. ) بررسی سبک
زندگی ارتقاء دهنده سالمت و رابطه آن با كیفیت زندگی در دانشجويان مقطع كارشناسی
دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی. مجله تحقیقات نظام سالمت، شماره چهارم.
فرایند گذار مدرنیته در ادبیات معاصر ایران
4. علیزاده، سمیه، محسنی، محبت، خانجانی، نرگس و مومنآبادی، ويکتوريا. )848 .)
همبستگی بین مشاركت اجتماعی زنان با كیفیت زندگی آنان در شهر كرمان. مديريت ارتقای
سالمت، شماره .
2. فروزان، ستاره. بیگلريان، اكبر. )811” .) سالمت اجتماعی زنان سرپرست خانوار، فرصتها
و چالشها”، فصلنامه پژوهش زنان، دوره ، شماره 1.
.مختاری، مرضیه و نظری، جواد.) 814 .) جامعه شناسی كیفیت زندگی، تهران: انتشارات
جامعه شناسان.
.موحدی، امین. )814 .) تاثیر سالمت اجتماعی بر میزان كیفیت زندگی كاركنان بانک ملی
ايران )مطالعه موردی: بانک ملی شعب شهر تهران(، پايان نامه كارشناسی ارشد مددكاری
اجتماعی، دانشگاه عالمه طباطبايی.
8 . نبوی، ب. )842 .) مقدمهای بر جامعه شناسی، تهران، انتشارات موسسه عالی.
4. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی )89 )عوامل اجتماعی موثر بر سالمت، معاونت
سالمت، دبیرخانه عوامل اجتماعی موثر بر سالمت.
. Nilsson Jan, A. K. M. Masud Rana and Zarina Nahar Kabir ( 221) , “Social Capital
and Quality of Life in Old Age: Results From a Cross-Sectional Study in Rural
Bangladesh”, Journal of Aging and Health; No 1 (8): 4 4-484.
. Paul Prince, M ( 221) , “Relationships among communicative acts, social wellbeing, and spiritual well-being on the quality of life at the end of life in patients with
cancer enrolled in hospice”, Journal of Palliative Medicine, No ( ): 2- 9.
8. Raphael, Dennis ( 221) , Social Determinants of Health: Canadian Perspectives,
Toronto: Canadian Scholars’ Press
4. World Health Organization ( 412) , International Classification of Impairments,
Disabilities, and Handicaps,Geneva

Leave a comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *