“پـــــــَ نه پَــــــــــ ” ها از کجا پیدایشان شد؟

“پـــــــَ نه پَــــــــــ ” ها از کجا پیدایشان شد؟

چند سال قبل یکی از موفق ترین کارگردانانی که توانست تا حد زیادی در زبان فارسی دست ببرد و واژه هایی را بهاین زبان فخیم اضافه کند مهران مدیری بو.د وی در برخی از سریال های طنزش از زبا نی استفاده میکرد  که در هیچ کجای ایران کاربرد نداشت و همزمان با بخش این سریال های طنز مردم تا مدتها از وازه های آن استفاده می کردند، .امًا دکتر کامران جامعه شناس و استاد دانشگاه به خبرنگار ما می گوید: گاهی مردم کار فرهنگستان را انجام می دهند برای اینکه یک زبان زنده بماند باید پویا باشد و این پویایی باساخت واژه های جدید تاأمین می شود، گاهی مردم کوچه و بازار این واژه ها را می سازند . بنابراین اگر این ساخت اصولی باشد، وازه ماندگار میشود و در غیر صورت به سرعت می میرد  این گفتگو به علت گسترش و استفاده فراوان مردم ازاین اصطلاحات می پردازد که خواندش خالی از لطف نیست

گاهی در بین مردم وازه ای باب می شود که بیشتر حالت شوخی و طنز دارد مثلآ در گذشته وازه ای مثل ” خالی بند  ” و یا “پاچه خوار و …. و چندی است که واژه “پ نه پ “بین مردم باب  شده است چرا چنین وازه هایی وارد زبان میشود ؟ایا ما ایرانی پر حرف هستیم ؟

یکی از  مسایل مهم هر زبان زنده بودن و پویای آن است. زبان یکی از عناصر فرهنگی است و فرهنگ هم مبرا است و تا یک زمان خاصی حیات دارد .لازمه حیات، پویای آن است اگر یک فرهنگ حرکت نداشته باشد، تحول نداشته باشد و با تغییرات جامعه حرکت نکند . قانون میرا بودن بر آن حاکم می شود و می میرد  زبان یکی از عناصر فرهنگ است . زبان هم باید حرکت کند بایدمتحول شود و مرتب خودش را نوسازی کند چنانجه از تحول و حرکت باز بماند، لاجرم با رکورد مواجه می شود ومی میرد  مثل بسیاری از زبانها

یکی از دغدغه های یونسکو از بین  رفتن برخی زبانهای دنیاست. اگر زبان بخواهد حرکت داشته باشد باید با نیاز آحاد جامعه همخوان باشد تا متحول شود ما در کشور های مختلف این پدیده را میبینیم که واژه های جدیدی در جامعه به بوجود می آید ما یک زبان آکادمیک داریم،و یک زبان عامیانه .  برای تحول زبان اکادمیک لازم است مرتبأ  وازه های جدیدی ساخته شود. علم پیشرفت می کند  و زبان هم به عنوان عضوی از این  سیستم باید با آن همخوان باشد. در گذشته موبایل وجود نداشت لزومی هم نداشت چنین  وازه ای وجود داشته باشد. امًا موقعی که  این وسیله اختراع می شود، واژه ی آن هم باید ایجاد شود  برخی زبانها که پویایی بیشتری دارند بسرعت متحول میشوند . اما برخی زبانها که پویایی  کمتری دارند  کلمات از خارج وارد می شود واژه سازی وظیفه مراکز آکادمیک است، امًا ما به جز زبان آکادمیک زبان  عامیانه هم دازیم جوانها به خودنمایی نیاز دارند که خودشان را از دیگران جدا کنند. وقتی می خواهند بگوید من با پدرم فرق دارم باید واژه ای بسازد که با زبان پدری اش فرق داشته باشد. این وازه سازی در زبان عامیانه از گذشته های دور در کشور ما بوده است مثل زبان زرگری امًا گاهی جوانها با اضافه کردن و یا کم کردن یک حرف در کلمه آنرا تغییر می دادنند ، این تغییر باعث می شد دیگران خیلی زبان انها را متوجه نشوند. یکی از خصوصیات این زبان جدا بودن آن است .یعنی یک قشر یاطبقه اجتماعی ان را می سازد. گاهی یک طیله اجتماعی وازه سازی می کند، وازه هایی که کارفرما متوجه نمی شود انها چه می گویند مثل زبان مخصوص کارگران

پس می توانیم بگوییم وازه سازی فقط کار فرهنگستان نیست قشر عامه  هم می توانند واژه  سازی کنند ؟

بله قشر عامه بر اساس نیاز خودشان وازه  می سازند.، امًا باید ببینیم وازه ها چرا و از کجا اایجاد می شود . در طبقه بالا ی اجتماع این زبان سازی کمتر مشاهده می شود چرا که زبان رسمی با اشرافیت بیشتر همخوانی دارد .اگر یک  نفر در قشر بالا بگوید “خالی بند “پدر و مادر ناراحت می شوند اما در جنوب شهر عادی است .پس یکی از خصوصیات این  زبان عوامانه بودن آن است  عوام ان را  ایجاد میکنند مسأ له   دیگر این است که این زبانها در اصل واژه سازی نیست بلکه تغییری در واژه است  جوانها خودشان  متوجه میشوند چه میگویند گاهی یک حرف کم میکنند یا اضافه میکنند یا جابه جا  میکنند این مسأله  در زبانهای دیگر هم وجود دارند مثلأ در فرانسه در شهرک های اطراف شهرهای بزرگ، طبقه پایین و یا متوسط زندگی می کنند.  در بین آنها در سالهای اخیر زبانی شکل گرفت که به ان “وربال  ”  می گویند که از وارونه کردن می اید .یعنی وارونه کردن زبان . قبل ازان”آرگو “بود و جوانهای طبقه پایین از آن استفاده میکردند  مثلأ در فرانسه ماشین می شود” وتو ر”ااًما جوان به ان ” بنیول”   میگفت این کلمات مصطلع بود. امًا بعد آنهااز  ” ارگو ” فراتررفتند و” ور بال  “راشکل دادند. اما اینکه از کجاوچگونه شروع شد معلوم نیست .لازمه شکل گیری چنین زبانی فکر کردن است .آنها با قانونمندی خاص خودشان این زبان را بوجود می آورند . در زبان فارسی هم چنین شیوه ای هست امًا بدون قانون مندی  ساخته می شود . البته گاهی این واژه ها سابقه تاریخی دارند. مثلأ “خالی بند ی” با انقلاب آمد. در دزفول بعضی ازجوانهادررابطه بافعالیتهای انقلابی  خیلی فعًال وتندرو بودند ،آنها برای نظامی ها کمین  می کردند که ببینند اسلحه دارند که حمله کند یا نه ! زیرا پاره ای ازنظامیان  گاهی فقط پوشش اسلحه را می بستند،درحالیکه خوداسلحه رانداشتند.این بودکه جوانانی که کمین کرده بودند،بهم می گفتند،ویابااشاره می رساندند که او اسلحه را خالی بسته است. خالی بندیه،و این وازه یواش یواش به کشور سرایت کرد

 

گاهی جوانها واژه را می خورند مثلأ به اتومبیل می گویند “اوتول”  آیا چنین اتفاقی به ضـرر زبان نیست ؟

نه ضرری ندارد .امًا به کار بردن این کلمات را در طبقه بالا بد می دانند . زیرا عوام و مردم عادی از ان استفاده میکنند امًا دو مسأله است، یک زبان زشت و سخیف است که باید جلوی آن گرفته شود باید به جوان گفت آن را به کار نبر دوم ورود کلمات بیگانه به زبان است مثلأا میگویند ما متفاوت هستیم میگویند ما ” دیفرنتیم ”   این بد است گاهی هنرمندان در برابر چنین واژه هایی عصیان میکنند.  مثل عصر فردوسی که در عرب ها داشتند زبانشان  را ما تحمیل میکردند  با کتاب شعرش عصیان کرد ان زبان  وضعیت به گونه ای بود که حتی دانشمندان برای اینکه کتابشان حفظ شود و سوزانده نشود عربی می نوشتند   در چنین زمانی فردوسی عصیان می کند و واژه های فارسی  استفاده می کند و سعی می کند زبان فارسی را زنده نگه دارد وقتی می گویند عجم زنده کردم بدین پارسی می خواهد عصیان خود را نشان دهد

به نکته خوبی اشاره کردید  می خواهم بدانم چه شرایط خاص اجتماعی سبب باب شدن چنین وازهای می شود ؟

هر قدر یک جامعه فشاری  بر ان  وارد شود  این فشار از جای دیگری تخلیه می شود اگر  بخواهیم در جامعه به عنوان  برنامه ریز اجتماعی تغییری به وجود اوریم باید بدانیم آن پدیده با چه متغیری در ارتباط است ااز ان متغییر کند آن پدیده هم تغییر  می کند  در جامعه اگر با پدیده مستغیم برخورد شود جامعه واکنش نشان می دهد  رفتار معکوس  نشان می دهد.اگر  بخواهیم پدیده اجتماعی را تغییر دهیم نمی توانیم مستقیم با آن برخورد کنیم  حال گاهی  اوقات با ندانم کاری با خود پدیده برخورد می کنند  که این برخورد مستقیم هیچ فایده ای ندارد مثل برخورد مستقیم با اعتیاد که نتیجه ای نمی دهد، امًا اگر تحقیق کنیم که این پدیده  با اشتغال  مرتبط است و اگر اشتغال بالا برود اعتیاد کم میشود باید متغییر اشتغال را تغییر دهیم بنابراین   پدیده های فرهنگی قابل تغییرند  در صورتی که بدانیم با چه متغییری در ارتباط هستند گاهی به جواانها فشار ها زیادی  می اوریم که شما این گونه حرف  بزن این کار نکن  جوان برای اینکه بخواهد خودش را نشان دهد واژه  می سازد این واکنش جوان نسبت به ان فشار است که می خواهد کاسه اش را از بقیه جدا کند

 

در گذشته شبکه های تلویزیونی  یا رسانه های اجتماعی از جامعه سفارش می گرفتند امًا امروزه به نظر می رسد آنها به جامعه زبانی  را تحمیل می کنند مثل زبان برره که در هیچ کجای ایران با آن زبان صحبت نمی کنند امًا بعد از دیدن این برنامه  مردم با زبان برره ای صحبت کردند چرا ؟

 

بگذارید من چند عامل را ذکر کنم که سبب شکل گیری این زبانها می شوند. چند عامل در شکل گیری این زبانها مؤثرند. که یکی از انها را خودتان گفتید رسانه صدا و سیما ما نباید تصور کنیم که نویسنده  امهران مدیری به جامعه  زبان تحمیل کرده  نه! اتفاقأ نویسنده از جامعه سفارش گرفت جامعه به طنز نیاز داشت به اینکه از حالت جدی بودن دور شود . ما برای دو دهه تلویزیون را بسته نگه داشتیم مدام نصیحت می کردیم و مردم منتظر بودند تلویزیون شوخی  هم بکند و وقتی شوخی کرد  مردم استقبال کردند   و وازه  ها مصطلح  شد. جامعه ان را پذیرفت. جنگ نیز می تواند باعث باب شدن برخی از این  واژه ها شود ، مثل همان خالی بندی که گفتیم وقتی زبانها با یکدیگر ترکیب  می شوند معنای جدیدی  پیدا می کنند ما انتظار داشته باشیم که دو وازه  وقتی باهم ترکیب می شود چیز درست می کنند واژه ها وقتی ئاره کشور دیگری  میشود  معنای جدیدی پیدا میکند . جنگ نا خودا گاه باعث برخورد فرهنگی می شود و واژه ای جدید به وجود می اورند تجارت  نیز همین گونه است سومین مورد سازمانها و انجمنهای اجتماعی اختیاری است   این انچمن ها با توجه به نیازی که دارند   واژه  جدید می سازند یک گروه با یک انجمن می  خواند مرزبندی بین خودش و دیگران قاِیل شود ما یک گروه رسمی و گروه غیر رسمی داریم ما یک سازمان رسمی و سازمان غیر رسمی داریم اغلب سازمانها غیر رسمی برای هدف خاصی ایجاد می شود  و برای رسیدن  هدف مثلأ کارگران احساس می کنند مورد  انتقاد کارفرما هستند و بین آنها تعامل ایجاد میکند  و کسی که عقب بیفتد  دیکران کمکش می کنند.  این سازمان غیر رسمی در درون یک سازمان رسمی است گاهی می خواهند  در مقابل کارفرما مقاومت  کنند . بنا براین در مقابل او روی زبان دستکاری می کنند  زبان جدید مخصوص خودشان  رسیدن به یک  هدف خاص ایجاد می کنند  بنابر این این در مقابل او روی زبان دستکاری می کنند و زبان جدید مخصوص خودشان برای رسیدن به یک هدف خاص ایجاد می کنند .

ما باید استفاده از واژه های بیگانه را ضعف بدانیم همان گونه که یک فرانسوی استفاده از واژه تلفن را ضعف می داند. ما برای اینکه زبانمان تهدید نشود باید استفاده از زبان بیگانه را ضعف بدانیم و مدام واژه  سازی کنیم هر چند زبان سیاسی با اقتصادی گاهی مشترک هستند  امًا چه بهتر که هر گروه اجتماعی برای خودش کلمه بسارد امًا  باعث پیشرفت و تحوًل زبان می شود

گاهی برای این وازه ها شکل تصویری هم ساختند و یا واژه های مشابهی هم ساختند مثل” د نه د” امًا جا نیفتاد چرا ؟

قانونمندی یکی از خصوصیات زیان است ..اگر می خواهید ادامه داشته باشد باید قانوننمند شود خیلی از واژ ها در جامعه آمدند مد شدند امًا بعد  مدت کوتاهی از بین رفتند امًا اگر قانونمند باشند ادامه پیدا میکنند ماندگاری دارند مثل همان” وربال ” که در فرانسه باب شد گاهی بر اساس یک نیاز یک واژه باب می شود اما بعد مدتی از بین می رود . تبادلاتی که بین فرهنگ ها به وجود می اید با عث ایجاد واژه می شود .مثلأ در جنوب کشور به کوچه می گویند “لاین” در این زمان فرهنگستان باید با توجه به نیاز جامعه واژه جدیدبسازد و وارد عمل شود صدا و سیما خیلی نقش دارد که واژه درست بین مردم باب شود . مثل خودرو که مردم اکنون از آن استفاده می کنند زبان پارسی در طول تاریخ مورد هجوم انگلیس ها و عرب ها  مغول ها و…… قرار گرفت امًا خودش را حفظ کرد و زنده ماند. پس نباید در برابر وازه های که جوانها می سازند حساسیت نشان دهیم، ماباید نگران کلمه هایی باشیم که بی ریشه است و از خارج وارد می شود

شما با واژه ” پَـــ نه پــــَ “برخورد کرده اید  ؟ اگر جوابتان مثبت است چند مورد را بگویید مثلا من ایمیلی داشتم با عنوان وصیتنامه بروسلی به همسرش امًا وقتی ایمیل را باز کردم دیدم به خط زاپنی نوشته شده  و زیرش توشته بود پ نه پ توقع داشتی فارسی بنویسد حالا شما چند مورد را بگویید ؟

من با واژه برخورد کرده ام امًا یادم نمانده است متأسفانه من فکر میکنم اینها جوک است و جوک را متأسفانه به سرعت فراموش میکنم

 

 

 

 

 

Leave a comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *